ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ವೈಭವ; ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಕಲೆ ನೋಡುಗರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ

ಕರ್ನಾಟಕವು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಜನಪದ ಕಲೆಯ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಡು. ಇಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಸಾಳೆ, ವೀರಗಾಸೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಸೋಮನ ಕುಣಿತ, ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ, ಜಗ್ಗಲಿಗೆ ಕುಣಿತ, ಗೊರವರ ಕುಣಿತ, ಹಗಲುವೇಷ, ಕರಡಿ ಮಜಲು, ಬಯಲಾಟ, ಲಾವಣಿ, ಕೃಷ್ಣಪಾರಿಜಾತ, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ನಾಗಮಂಡಲ, ಕರಗ ಕುಣಿತ, ಕೊಡಗಿನ ಬೊಳಕ್ಕಾಟ್, ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್, ಕೊಂಬಾಟ್ ಸೇರಿ ಹಲವು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು.

ಕರಗ

ಕರಗ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾನಪದ ಧಾರ್ವಿುಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಿಶಕ್ತಿ ಶ್ರೀ ದ್ರೌಪದಿದೇವಿಯನ್ನು ವಹ್ನಿಕುಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯ (ತಿಗಳರು) ಸಮುದಾಯದವರು ಕುಲದೇವತೆಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೆಂಗಳೂರು ಕರಗ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗ ಮಹೋತ್ಸವವೂ ಒಂದು. ಕರಗ ಎಂದರೆ ಕ-ಕೈಯಿಂದ ಮಟ್ಟದೆ, ರ-ರುಂಡದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿ, ಗ- ಗತಿಸುವುದು (ತಿರುಗುವುದು) ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಕಂಸಾಳೆ

ಇದು ಮಲೆ ಮಹಾದೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತರಾದ ದೇವರಗುಡ್ಡರು ಬಳಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯ ವಾದ್ಯ. ಇದು ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತ. ಈ ಕಂಸಾಳೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತ ಗುಡ್ಡರು ಮಾದೇಶ್ವರನ ದೀರ್ಘಕಾವ್ಯ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಂಸಾಳೆ ಇದು ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ತಾಳವಾಗಿದ್ದು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಶರಣರ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ಕಥಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ ಕಂಸಾಳೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ-ನವರಾತ್ರಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹದೇಶ್ವರನ ಜಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಂಸಾಳೆ ಹಿಡಿದು ಮಾದಯ್ಯನ ಕೋಲ(ನಾಗಬೆತ್ತ)ನ್ನು ಕಂಕುಳಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ಬುತ್ತಿಯ ಗಂಟನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವ ದೃಶ್ಯ ವಿಹಂಗಮ.

ಯಕ್ಷಗಾನ

ನೃತ್ಯ, ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆ, ವೇಷಭೂಷಣ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಲೆ ಇಂದು ಜಾಗತಿಕಮಟ್ಟದವರೆಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬಡಗುತಿಟ್ಟು ಎನ್ನುವ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸಂಗ, ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು, ವೇಷಭೂಷಣ, ಭಾಗವತಿಕೆ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆ, ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.

ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ

ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡುಕಲೆ ಎನಿಸಿರುವ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಇಂದು ಮಹಿಳೆಯರೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಪಾಲು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನೃತ್ಯಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಣಿಯುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಎಂಬ ಹೆಸರು.

ಭೂತಾರಾಧನೆ

ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಭೂತಾರಾಧನೆ (ಗಣ) ವಿಗ್ರಹಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಡೋಲು ಮತ್ತು ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಸಾಗುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲಿರಿಸಿ, ಓರ್ವ ನರ್ತಕ ಭೂತವನ್ನು (ಪವಿತ್ರಾತ್ಮ) ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಝೇಂಕರಿಸುವ ಘಂಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತಂಭದ ಸುತ್ತಲೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅವನನ್ನು ದೈವ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಇದು ‘ಕಾಂತಾರ’ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರಿಚಿತಗೊಂಡಿದೆ.

ಕೊಡಗಿನ ಕಲೆಗಳು

ತೆರೆದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆದೀಪದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಪುರುಷರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಬೋಲಾಕ್-ಆತ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಚವರಿಯೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕತ್ತಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಇನ್ನು ಕತ್ತಿಯಾಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡವ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸಿ ಹಿತ್ತಾಳೆ ತಾಳಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊಡವರು ಪೂಜಿಸುವ ಕಾವೇರಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮಹಿಳೆ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಮಡಿಕೆ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉಮ್ಮಟ್-ಆತ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ನಾಗಮಂಡಲ

ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿಯ ಅತಿರಂಜಿತ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ನರ್ತಕರು (ವೈದ್ಯರು) ದೇಗುಲದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಬೃಹತ್ ಆಕೃತಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ರಾತ್ರಿ ಯಿಡೀ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾಗಮಂಡಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

https://www.vijayavani.net/petrol-in-the-well