ಭಕ್ತಿಯೋಗವೆಂಬ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯ ತಂದು ತೃಪ್ತಗೊಂಡ ದೇಶವಲ್ಲ ನಮ್ಮದು. ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಉಸಿರೇ ಭಗವಂತನೊಡನೆ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಒಂದು ದಿನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವನಲ್ಲೇ ತನ್ಮಯನಾಗಿಬಿಡುವುದು. ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲೂ ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹಜತೆ ಇದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ನಲುಮೆ, ಒಲುಮೆಗಳಿಂದ ಬೆಸೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಯಾವವು? ತಾಯಿ-ಮಗುವಿನ ಸಂಬಂಧ, ಪ್ರಿಯತಮ-ಪ್ರೇಯಸಿಯ ಸಂಬಂಧ, ಮಹಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ, ಸ್ನೇಹಿತರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ, ಯಜಮಾನ ದಾಸನ ಸಂಬಂಧ ಇಷ್ಟೇ ತಾನೆ?! ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಇದೇ ಮಾನುಷ ಸಹಜ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೇ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ‘ಭಾವ’ ಎಂದು ಕರೆದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನದ್ದನ್ನೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯಭಾವ ಇಲ್ಲವೇ ಮಾತೃಭಾವ; ಮಧುರಭಾವ; ಶಾಂತಭಾವ; ಸಖ್ಯಭಾವ ಮತ್ತು ದಾಸ್ಯಭಾವ ಇವೇ ಅವು. ಈ ಒಂದೊಂದೂ ಭಾವಕ್ಕೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಭಾವಕ್ಕೆ ಉಜ್ವಲ ಉದಾಹರಣೆ ಯಶೋದೆ. ನಂತರ ಬರುವವಳೇ ಕೌಸಲ್ಯಾ. ಮಧುರ ಭಾವಕ್ಕೆ ರಾಧೆ, ಮೀರಾ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ. ಶಾಂತ ಭಾವಕ್ಕೆ ಭಾರದ್ವಾಜರೇ ಮೊದಲಾದ ಋಷಿಮುನಿಗಳು. ಸಖ್ಯ ಭಾವಕ್ಕೆ ಅರ್ಜುನ, ವಿಭೀಷಣ, ಸುಗ್ರೀವ. ದಾಸ್ಯ ಭಾವಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಮಾನ್ಯ ಹನುಮಂತ. ಈ ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳಲ್ಲೂ ಉನ್ನತ ಭಾವವೇ ಮಧುರಭಾವ. ಆದರೆ, ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲೋಕದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಾದ ಭಗವಾನ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣರಾದರೋ ಈ ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನೇ, ಸರ್ವತೋಮುಖ ಘಟ್ಟವನ್ನೇ ತಲುಪಿ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಹಜಸ್ಥಿತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟರು. ಇದನ್ನೇ ‘ಮಹಾಭಾವ’ ಎನ್ನುತ್ತವೆ ಚೈತನ್ಯ ಭಾಗವತ ಇತ್ಯಾದಿ ಭಕ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರಗಳು. ಅವರ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನುರಿತಿದ್ದ ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕಿ ಭೈರವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಪಂಡಿತರ ಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆದು ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣರು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿಯೂ ಅವತಾರಪುರುಷರು. ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಾಭಾವ ಅವತಾರ ಪುರುಷನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿಯೇ ಬಿಟ್ಟಳು.
