ಸನಾತನ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಪಿತೃ ಋಣ, ದೇವ ಋಣ, ಋಷಿ ಋಣ, ಭೂತ ಋಣ, ಮನುಷ್ಯ ಋಣ ಹೀಗೆ ಪಂಚ ಋಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆ ದೇವರು, ಕುಲದೇವರು, ಇಷ್ಟ ದೇವರು, ಗ್ರಾಮ ದೇವರು ಹೀಗೆ ನಂಬಿದ ದೇವರಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ದೇವ ಋಣ ಸಂದಾಯ ಮಾಡುವ ಬಗೆ. ಋಷಿ ಋಣವೆಂದರೆ, ನಿತ್ಯಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುವ, ಪರಿಪಾಲಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪಠಿಸುವ ಶ್ಲೋಕಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಪೌರಾಣಿಕ-ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸನಾತನ ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಹೊರಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಗುರುಗಳೇ. ಒಂದಕ್ಷರ ಕಲಿಸಿದವರೂ ಗುರು ಎನ್ನುವಂತೆ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಋಷಿ ಋಣ ತೀರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬಹುದು. ಭೂತ ಋಣವೆಂದರೆ ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಕ್ಕಳು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಿಂದರೂ ನಮ್ಮ ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಕಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ದನಕರು, ಬೆಕ್ಕು, ನಾಯಿಗಳಂಥ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿರಬಹುದು, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿಗಳಿರಬಹುದು, ಮರ, ಗಿಡ, ಕೆರೆ, ನದಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ನಾವು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಜಗತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ, ಉಪಕಾರ ಭಾವನೆ ಹೊಂದುವುದೇ ಭೂತ ಋಣ ತೀರಿಸುವ ಮಾರ್ಗ.
