ಅಂದರೆ ಜಗತ್ತು ಹಿಂದೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಈಗಲೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಇರಲು ಸಂಭವವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ದೖಢವಾಗುತ್ತದೆ. (ಸ್ವಪ್ನದಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡ ನಂತರ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ದೖಶ್ಯಗಳು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಮೊದಲá-ಅನಂತರವೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇದು.) ಅವನಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ‘ಅವಿಚಾರ’,ಅವಿದ್ಯೆ, ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನ ಇವು ಯಾವುವೂ ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಧನವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ಬಂಧ ನದನಾಶವೆಂಬ ಮೋಕ್ಷವೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾವ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪಿ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ. ಈ ತನಕ ನೀನು ಈ ‘ವಿಚಾರ’ವನ್ನು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಅಪ್ರಬುದ್ಧಳೂ, ಭ್ರಾಂತಳೂ, ಆಕುಲಿತಳೂ(ದುಃಖಿತಳೂ) ಆಗಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ನಿನಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದೆ.ಸತ್ಯಾಸತ್ಯಗಳ ವಿವೇಕ ನಿನಗೆ ಈಗ ಮೂಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀಯೆ. ಏಕೆಂದರೆ ‘ವಿಚಾರ’ದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚವು ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿಯೇ ಇದೆ ಎಂಬ ವಾಸನೆ (ಸಂಸ್ಕಾರ) ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಸನೆಯ ಕ್ಷೀಣತೆ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ವಾಸನೆಯು ಉಳಿದಿರುವಿಕೆ, ಇವುಗಳೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಬೀಜವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೀಜವು ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಿದ್ದಿದೆ. ‘ಆದರೂ ಮುಂದೆ ಮತ್ತೆ ‘ಪ್ರಪಂಚವು ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿ, ಸತ್ಯವಾಗಿಯೇ ಇದೆ’ ಎಂಬ ವಾಸನೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಕೇಳಬಹುದು. ಈ ವಾಸನೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ವಾಸನೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ 0 ಈ ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತು ಎಂಬ ಸಂಸಾರವು ಮೊದಲೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಈಗ ಮತ್ತು ಮುಂದೆಯೂ ಇದು ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಸ್ವಪ್ನದಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಕೊಂಡಾಗಿನ ಅನುಭವವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.) ‘ಪ್ರಪಂಚವು ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ದೃಢವಾದಾಗ ನೋಡುವವ (ದ್ರಷ್ಟಾ), ನೋಡಲ್ಪಡುವ ವಿಷಯ (ದೃಶ್ಯ) ಮತ್ತು ನೋಡುವಿಕೆ (ದೃಕ್)ಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆ ಏಕತತ್ತ್ವದ ಧ್ಯಾನವು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದುವೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿ. ಈ ಸಮಾಧಿಯು ಪ್ರಪಂಚಸತ್ಯತೆಯ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೀಜವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂಕುರಿಸಿದರೂ, ಮುಂದೆ ರಾಗದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೖಷ್ಟಿಯು ಉಂಟಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರಬಂಧನ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆ ಕೂಡ ಮೂಲಸಹಿತವಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ದೃಢತೆಯು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಲಿದೆ.
