ಭೂ ವಂದನ - 16 : ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯ... ಪರಿಸರಕ್ಕಿದೆ ಮೌನ ಸಂಕಟ! Bhoo Vandana 16

Bhoo Vandana 16 : ಅದೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವರಿಗೆ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇತ್ತು. ಜನರೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸಿ ಸ್ಥಳ ಖಾಲಿಯಾದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ರಾಶಿ ರಾಶಿ ನೀರಿನ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲುಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಲಿಯಾಗಿರದ ತಟ್ಟೆಗಳು. ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಂತೂ ಉಳಿದಿತ್ತು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿತರಿಬಹುದಾದಷ್ಟು ಊಟ. ಉಳಿದದ್ದೇನು ಮಾಡುವಿರಿ ಎಂದರೆ, 'ಆಹಾರ ದಾನ' ಕುರಿತು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿರದ ಕಾರಣ 'ಬಿಸಾಕುವುದು' ಎಂಬ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಉತ್ತರ ದೊರೆತಿತ್ತು. 

ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ( State of Food Security and Nutrition in the World -SOFI – 2023/24) ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 735 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು (73.5 ಕೋಟಿ) ಅಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 9%  ಜನ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೇ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದ ದೇಶಗಳ ಮಾತೇಕೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು 14 ಕೋಟಿ ಜನರು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಉಚಿತ ಆಹಾರದ ಸೌಲಭ್ಯದ ನಡುವೆಯೂ ಜನ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಬಳಲುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರ ಕಸವಾದರೆ ಸರಿಯೇ! ನೋವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ!

ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಒಟ್ಟು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 931 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಆಹಾರ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಟ್ಟು ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 22% ರಷ್ಟು ತ್ಯಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆಂದು UNEP ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. NABCONS ನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ಬೆಳೆಯ ಕಟಾವಿನ ನಂತರ ಬೆಳೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಗೃಹಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣ ಸರಿಸುಮಾರು 1.53 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯ ರೂಪಾಯಿಯಷ್ಟು ನಷ್ಟವನ್ನು ಭಾರತ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. 

FSSAI, FAO ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 68 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಆಹಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ  ಭಾಗ ಸಿದ್ಧ ಆಹಾರವೆನ್ನಾಲಾಗಿದೆ. ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಕುರಿತ ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೊಂಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಭಾರತೀಯ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 55 kg ಯಷ್ಟು ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಮನೆ ಬಿಸುಡುವ ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯ 78.2 ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್​ಗಳಷ್ಟು ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದರೆ 30 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂ. ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕಸಿವಿಸಿಯುoಟಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅದರಲ್ಲೂ ನಾವು ತಿನ್ನುವ ಅನ್ನವನ್ನೂ ದೇವರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ, ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಮನೋಭಾವದರು. ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ "ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಹವಿಃ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನೌ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಹುತಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮೈವ ತೇನ ಗಂತವ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮ ಸಮಾಧಿನಾ ।" ಪಠಿಸಿಯೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ನಾವು ಹವಿಸ್ಸಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ ಆಹಾರ ಕುರಿತು ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇಕೆ? ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇಕೆ?

ಆಹಾರದ ತ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದಾಗ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ ಸಿದ್ಧಮಾಡುವ ಕಾರಣ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಊಟ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳು ಬಂದರೆ! ಎನ್ನುವ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಆಹಾರ  ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಇನ್ನು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದಾಗಲಂತೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾಗುವುದುಂಟು. ಮೊದಲೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿತರಿಸಬಹುದು ಆದರೆ, ಎಲೆ ಅಥವಾ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟ ಆಹಾರವನ್ನೇನು ಮಾಡುವುದು.

ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ತಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು ಚೆಲ್ಲುವುದೇ ಅಭ್ಯಾಸ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹಸಿ ಕಸವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಹಸಿವು ನೀಗಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ನಾಶ ಮಾಡಿದಂತಾಗಲ್ಲಿಲ್ಲವೇ? ಇನ್ನು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾದ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್​ನಲ್ಲಿ ಇಡುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಪರೂಪಕೊಮ್ಮೆ  ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೂ, ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಇದೇ ಪದ್ಧತಿಯಾದರೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿತವಲ್ಲ. ಇನ್ನು ತ್ಯಾಜ್ಯವಾಗುವ ಆಹಾರದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಜೀವನ ಶೈಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಿದ್ಧ ಆಹಾರದ ಸ್ಯಾಚೆಟ್ಟುಗಳು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. 

ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕು ತಿನ್ನಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಈ ಸ್ಯಾಚೆಟ್ಟುಗಳು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರೆ ಉತ್ತಮ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರದ ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಿದ  ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಾದ ನೀರು, ವಿದ್ಯುತ್, ಕೃಷಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಆಹಾರ ಬೆಳೆದ ರೈತನ ಪರಿಶ್ರಮ, ಎಲ್ಲವೂ ದಂಡವಾಗುವುದು. ಇನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಬಹುದಾದ ಆಹಾರ, ತೊಟ್ಟಿಯ ಪಾಲಾದರೆ ಹಳಸಿದ ಆಹಾರದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಿಥೇನ್ ಅನಿಲ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ. 

ಹಾಗಾದರೆ ನಾವೇನು ಮಾಡಬಹುದು. ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳು ಬಂದರೆ ಎನ್ನುವ ಭಾವದ ಬದಲು ನಮಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಿರುವ ಊಟವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಬಡಿಸುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ಆಹಾರದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳೊಣ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು 'ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ' ಎಂದು ಮುಂದಾಗಿಯೇ ತಿಳಿಸಿ ಅತಿಥಿಯ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸೋಣ. ಇಲ್ಲವೇ ಊಟದ ಸಮಯದ ನಂತರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡೋಣ. ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಆಗಮಿಸುವ ಅತಿಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಸಾಗುವ ಕಾರಣ, ಮಾಡುವ ಅಡುಗೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ತಪ್ಪುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲೇ 'ಆಹಾರ ದಾನದ' ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದೊಳಿತು. ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ನಮಗೆ ಬೇಡದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವರ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಆಹಾರವೇನೆಂದು ಅರಿತು ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಹಾರ ತಲುಪಿಸುವುದೊಳಿತು. ಇನ್ನು ಎಲೆಗೆ ಬಡಿಸುವಾಗ ನಾವು ತಿನ್ನಲು ಇಚ್ಛಿಸದ ವಸ್ತುಗಳು ನಮ್ಮ ತಟ್ಟೆಗೆ ಬೀಳುವ ಮೊದಲೇ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುವುದೊಳಿತು. 

"ತಿಂಬುದಕೆ ಬಂದಲ್ಲ ಕೋರಿ ತಿನ್ನು" ಎಂದು ಡಿವಿಜಿ ಹೇಳುವoತೆ, ನಮಗೆ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸೇವಿಸುವುದೊಳಿತು. ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ ದೊರಕದೇ ರಸ್ತೆಗೆ ಚೆಲ್ಲುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲೂ ನಾವು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೃಹೋದ್ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಧಾನದ ಅರಿವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೈತರಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವುದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೊಂದು ವೇಳೆ ಆಹಾರವುಳಿದರೆ ಅದನ್ನು ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಜಾಗೃತಿ ಆಗಬೇಕು. 

ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಆಹಾರ ಸಮಾನತೆಯ ಕೊರತೆ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆ. ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವಲ್ಲ, ಪರಿಸರದ ನಾಶಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆನ್ನುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಡೋಣ. ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಪ್ರತಿ ಅಗಳಿನಲ್ಲೂ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಂಡರೆ, ನಮಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡಿದಾತನ ಬೆವರಿಗೆ ಬೆಲೆ.

ಲೇಖಕರು ನಂದಿನಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್. ಆರೋಗ್ಯ ಸoಶೋಧಕರು, ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂವಹನಕಾರರು. ICSSR ಇವರನ್ನು ಹಿರಿಯ ಸoಶೋಧಕಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಶ್ರೀ ಚಿದಂಬರ ರಿಸಚ್೯ ಮತ್ತು ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್, ಗುಬ್ಬಿ, ಇದರ ಕಾಯ೯ನಿವಾ೯ಹಕರು. ರಚಯಿತಾ ಟ್ರಸ್ಟ್​ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು.