ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗಪೂಜೆ ಇದೆ. ಪುರಾಣ, ಕಾವ್ಯ, ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ನಾಗ ಮತ್ತು ಗರುಡರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹರಪ್ಪ- ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನಾಗಪೂಜೆ ಇದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಬೇರೆ ಧರ್ಮಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾಗದೇವತೆಗೆ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಮೇಜಯ ರಾಜನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಪರೀಕ್ಷಿತ ರಾಜನ ಸಾವಿಗೆ ಸರ್ಪವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿದು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಸರ್ಪಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಆಸ್ತಿಕ ಋಷಿಯು ಈ ಯಜ್ಞ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸರ್ಪ ಸಂತತಿಯ ನಾಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿದ ದಿನವೇ ಶ್ರಾವಣ ಶುದ್ಧ ಪಂಚಮಿ. ಅದೇ ನಾಗರಪಂಚಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಇದರ ಆಚರಣೆ ಇದ್ದರೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದು 4 ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬ. ಶ್ರಾವಣ ಶುದ್ಧ ತೃತೀಯ ದಿನ ರೊಟ್ಟಿ ಪಂಚಮಿ. ಶ್ರಾವಣ ಶುದ್ಧ ಚತುರ್ಥಿ ದಿನವನ್ನು ನಾಗಚತುರ್ಥಿ ಅಥವಾ ನಾಗಚೌತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಆಕಳ ಹಾಲನ್ನು ಕರಕಿಯ ಗುಚ್ಛದಿಂದ ನಾಗಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪ ಗಳಿಗೆ ಎರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಶ್ರೀಗುರುವಿನ ಪಾಲು, ಅಜ್ಜನ ಪಾಲು, ಅಮ್ಮನ ಪಾಲು, ಅಪ್ಪನ ಪಾಲು, ಅವ್ವನ ಪಾಲು, ಅಣ್ಣನ ಪಾಲು, ತಮ್ಮನ ಪಾಲು, ಅಕ್ಕನ ಪಾಲು, ತಂಗಿಯ ಪಾಲು, ಸರ್ವಬಳ ಗದ ಪಾಲು... ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಹಾಲು ಹಾಕುವ ಪರಂಪರೆ ಜನಪದ ರಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೂಡಿ ಬಾಳುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ.
