ನವದೆಹಲಿ: ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ತೀವ್ರ ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಕುಸಿತ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026ರ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.
2011ರಿಂದ 2023ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 27.1ರಿಂದ ಶೇ. 2.6ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ 4.20 ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವವರ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 57.7ರಿಂದ ಶೇ. 16.1ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಂದಾಜು 49.6 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬಡತನದ ರೇಖೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.
ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ 'ಪಾವರ್ಟಿ ಆ್ಯಂಡ್ ಇಕ್ವಿಟಿ ಬ್ರೀಫ್' ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು 2011ರಿಂದ 2023ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬಡತನ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ದಿನಕ್ಕೆ 3 ಡಾಲರ್ ಆದಾಯದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತೀವ್ರ ಬಡತನದ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, 2011ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 27.1ರಷ್ಟಿದ್ದ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣ 2023ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 2.6ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ದಿನಕ್ಕೆ 4.20 ಡಾಲರ್ ಆದಾಯದ ಕೆಳಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ದೇಶಗಳ ಬಡತನದ ಮಾನದಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ಬಡತನದ ಚಿತ್ರಣ
2011-12ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ ಶೇ. 57.7ರಷ್ಟು ಜನರು ದಿನಕ್ಕೆ 4.20 ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶೇ. 27.1ರಷ್ಟು ಜನರು ತೀವ್ರ ಬಡತನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದರೆ 2022-23ರ ವೇಳೆಗೆ 4.20 ಡಾಲರ್ ಮಾನದಂಡದ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 23.9ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ತೀವ್ರ ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಸುಮಾರು ಶೇ. 5.3ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿತ್ತು. 2023-24ರ ಗೃಹಬಳಕೆ ವೆಚ್ಚ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದ್ದು, 2023ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ವರದಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ.
ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2011-12ರ ಮೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು 2022-23, 2023-24ರ ನಂತರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಕಡಿತದ ಬಹುಪಾಲು ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಕಡಿತದ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಉದ್ಯೋಗ, ಮಹಿಳೆಯರ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಕೊಡುಗೆ
ಬಡತನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಜನರ ಬಳಕೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳ, ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ದೊರೆತ ನೆರವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
2017ರಿಂದ 2023ರ ನಡುವೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 13.4 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಾದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರು ವೇತನ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವುದು ಉದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗರೀಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಅನ್ನ ಯೋಜನೆ (PMGKAY) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ವಿತರಣೆ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ-ಗ್ರಾಮೀಣ (PMAY-G) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯ, ಪಿಎಂ ಕಿಸಾನ್ ಯೋಜನೆ (PM-KISAN) ಹಾಗೂ ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ (DBT) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯೂ ಬಡತನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿದೆ. ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ವಿತರಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಬಡತನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಆಹಾರ ನೆರವು ಮಾತ್ರ ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತ್ರಿ ಯೋಜನೆ (MGNREGA) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು.
ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಬಡತನ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಕಡಿತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ 2014ರ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಆರಂಭವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದ ಹಿಂದಿನ ಟೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಡತನ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, 2004-05ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 37.2ರಷ್ಟಿದ್ದ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣ 2011-12ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೇ. 21.9ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಇಳಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ರೀತಿ 2005-06ರಿಂದ 2019-21ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಆಯಾಮದ ಬಡತನದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ಆದರೆ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಡತನದ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ 2011-12ರಿಂದ 2023-24ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವೇ ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಯುಪಿಎ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ
2004ರಿಂದ 2014ರವರೆಗಿನ ಯುಪಿಎ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 2ಜಿ ತರಂಗಾಂತರ ಹಂಚಿಕೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಬ್ಲಾಕ್ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪಗಳು ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. 2ಜಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.76 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಬ್ಲಾಕ್ ಹಂಚಿಕೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.86 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ನಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸಿಎಜಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದವು.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು. 2024ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮಂಡಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕುರಿತ ಶ್ವೇತಪತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದಿನ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಡತನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಕ್ಷೇಪ
ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಆಯೋಗ ಮಂಡಿಸಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ. 2024ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯು 24.82 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬಹುಆಯಾಮದ ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 'ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ, ಇದು ಸುಳ್ಳು' ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತ್ತು.
2025ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 5.3ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗಲೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ದಿನಕ್ಕೆ 3 ಡಾಲರ್ ಆದಾಯದ ಮಾನದಂಡವು ಕೇವಲ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಾಕಾಗಬಹುದು, ಗೌರವಯುತ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸಾಲದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದೂ ವಾದಿಸಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026ರ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ವರದಿಯು 2022-23 ಮತ್ತು 2023-24ರ ಅಧಿಕೃತ ಗೃಹಬಳಕೆ ವೆಚ್ಚ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಡತನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದೆ. ಒಂದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ 49.6 ಕೋಟಿ ಜನರು 4.20 ಡಾಲರ್ ಬಡತನದ ರೇಖೆಗಿಂತ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ವರದಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಬಾರಿ ಬಡತನದ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಯ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಾಗ್ದಾನಗಳು
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ವಾಗ್ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ನ್ಯಾಯ್ (NYAY) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಡತನದ ವಿರುದ್ಧದ 'ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು. 2024ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಬಡತನವನ್ನು ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆಡಳಿತದ ಬಳಿಕವೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಾಸ್ತವ. ಈಗ ಬಡತನ ಕಡಿತದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುತ್ತಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಸವಾಲುಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿವೆ
ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೂ ದೇಶದ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿದಿಲ್ಲ. ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಯುವಜನರ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಡತನದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಬಡತನ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಗಣನೀಯ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಬಳಕೆ ವೆಚ್ಚದ ಹೆಚ್ಚಳ, ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ನೆರವು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಡತನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, 2011ರಿಂದ 2023ರ ನಡುವಿನ ಇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ,(ಏಜೆನ್ಸೀಸ್).
