ರಾಮಾಯಣ ಕಥಾನಕದಲ್ಲಿ ಮಂಥರೆಯ ಪಾತ್ರವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಆಕೆ ದಶರಥನ ಕಿರಿಯ ಸತಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಸಖಿ, ಅವಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಆಡಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದ ಮಮತಾಮಯಿ. ಕೈಕೇಯಿಯಾದರೋ ಸಾಮಾನ್ಯ ವನಿತೆಯಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾ-ವಿವೇಕ ಸಂಪನ್ನಳು, ನಿಸ್ವಾರ್ಥಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಳು. ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ, ಶತ್ರುಘ್ನರನ್ನು ಸಮಭಾವದಿಂದಲೇ ಕಾಣುವವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಶ್ರೀರಾಮನ ಮೇಲೆ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯಾಭಿಮಾನಗಳಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಮಂಥರೆಯು ಕದ್ದು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಶ್ರೀರಾಮಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಕೈಕೇಯಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಮಂಥರೆಯು ದುಬೋಧನೆ ಮಾಡಿ, ‘ಭರತನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾದರೆ ನೀನೂ ರಾಜಮಾತೆಯಾಗುವೆ’ ಎಂಬ ಆಸೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಳೋ ಆಗ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮನಸ್ಸು ವಿಚಲಿತವಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸದೆ ದುರಾಸೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮ ವನಗಮನಕ್ಕೆ, ದಶರಥನ ಅವಸಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳಾದಳು. ಭರತನ ನೆಮ್ಮದಿಗೂ ಮುಳುವಾದಳು. ಈ ರೂಪಕದಂತೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ವಿವೇಚನೆ ಕೈಕೇಯಿಯಂತೆ ಸದಾ ಒಳಿತನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತ, ಉತ್ತಮವಾದುದನ್ನೇ ಗೈಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಂಥರೆಯಂತೆ ಕಾಡುವ ಆಸೆ ಎದುರಾದಾಗ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇಳುವ ವಿಚಿತ್ರ ಬಯಕೆಗಳ ಉಸಿರು ಒಂದೇ ಸವನೆ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತಿರಲು, ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ ದೀಪವು ಅಲ್ಲಾಡತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಭಾವೋದ್ವೇಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ತಾನೇನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂಬ ಪರಿವೇ ಇಲ್ಲದೆ ನಡೆ, ನುಡಿ ಹದ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.
