ವಚನವು ರಾಮನಾಥನನ್ನು ‘ಖಂಡಿತವಿಲ್ಲದ ಅಖಂಡಿತನೆ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಖಂಡಿತ’ವೆಂದರೆ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮೊದಲೂ ಇದೆ, ಕೊನೆಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ‘ಅಖಂಡಿತ’ವೆನ್ನುವುದು ವಿಭಜನೆಗೆ ಹೊರತಾದುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೂ ಇಲ್ಲ, ಕೊನೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಮಪದವೂ ಗುಣವಾಚಕವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ನಾಮಪದವನ್ನೇ ಗುಣವಾಚಕವು ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ವಿಧಾನವೂ ಆಗಿದೆ. ‘ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ’ ವಿರೋಧವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ‘ಕಾಣುವುದು’ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವಂಥದಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಿಕೆಗೆ ಮೊದಲೂ ಇದೆ, ಕೊನೆಯೂ ಇದೆ. ಕಾಣುವುದೆಂಬ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವಂಥದಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ಅಖಂಡಿತವಾದುದನ್ನು ದೃಶ್ಯವೆಂದು ಪರಿಭಾವಿಸುವುದಕ್ಕೇ ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾದ ವಿರೋಧವಿದೆ. ಈ ವಿರೋಧವನ್ನು ವಚನವು ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದರ್ಶಕರಿಗೂ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ವಿರೋಧವಿದೆ. ತಾವು ದರ್ಶಕರಾದೆವೆನ್ನುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಂಥದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಚನ ಇನ್ನೊಂದು ವಿರೋಧದ ಮೂಲಕವೇ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದೆ. ‘ಕಂಡೆನೆಂಬವರೆಲ್ಲ ಬಂಜೆಯ ಮಕ್ಕಳು!’ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಮಪದವೂ ಗುಣವಾಚಕವೂ ವಿರೋಧವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿವೆ. ಒಂದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ನಿಜವಾಗದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಇಲ್ಲಿದೆ. ರಾಮನಾಥನನ್ನು ಕುರಿತ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುಣವಾಚಕವು ನಾಮಪದದ ಪುನರುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಅರ್ಥಭಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿರಾಕರಣೆಯಲ್ಲೇ ವಚನದ ಮಂಡನೆಯ ಸ್ವರೂಪವಿದೆ. ‘ಅಖಂಡಿತ’ನನ್ನು ‘ಕಾಣುವುದೆಂ’ಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯವೂ ಇದೆ, ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಈ ದೃಶ್ಯ-ಕ್ರಿಯೆಗಳೇ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧದಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವಚನವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಯತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದೆ. ಅಖಂಡಿತವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುವೆನೆನ್ನುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ವಚನವು ವಿರೋಧವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ‘ಖಂಡಿತ’ವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೇನನ್ನೂ ಕಾಣಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದನಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ದೃಶ್ಯವೂ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
