ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯ ಬರೆದಿದೆ. ಬಿಜೆಪಿಯ ಮಂದಿರ ಚಳವಳಿಗೆ ಹೊಸ ಹುರುಪು ನೀಡಿದ, ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಿದ, ಮಂಡಲ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮಂದಿರ ಆಂದೋಲನದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು ಅಯೋಧ್ಯೆಯೇ. ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುತ್ವ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಬೇಕೆಂದು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮುಂದಾಗಿದ್ದರಾದರೂ, 1984ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಿಂದ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ‘ರಾಮ್ ಕಿ ಪುರಿ’ ಎಂಬ ಯೋಜನೆ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದು ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಂತ, ಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಯತ್ನದ ಹಿಂದೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭವದು. 1986ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿತ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. 1949ರ ಬಳಿಕ ‘ಜನ್ಮಸ್ಥಾನ’ದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ನಡೆದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ ಹೊರಬಿದ್ದ ಒಂದೇ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಂದಿರದ ಬೀಗ ತೆರೆದು ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆದವು. 1989ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿತ ಕಟ್ಟಡದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ವಿಶ್ವ ಹಿಂದು ಪರಿಷತ್ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ರಾಮ ಮಂದಿರ ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಬೂಟಾ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎನ್.ಡಿ. ತಿವಾಡಿ ಅವರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೇಲಾಗಿ, ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಲಾಲ್ ನಾರಾಯಣ ಸಿನ್ಹಾ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪರ ವಾದಪತ್ರ ರೂಪಿಸಿದ್ದು ಕೂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಾದಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ‘ನ್ಯಾಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ’ಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಂದಿರ ಆಂದೋಲನ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನರಿತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತ ಬಂತು.
