ಸಹಜವೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವೂ ಆದ ಈ ಸಂಗತಿ ರಥೋತ್ಸವಗಳ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಭಗವಂತನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ವರವೇ ರಥೋತ್ಸವ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಉತ್ಸವಮೂರುತಿಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲಮೂರ್ತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲೂ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೂಲದೇವನು ತನ್ನ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಭಕ್ತಸಮೂಹದ ಭಾವವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮೂಲದೇವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವ ಎಂದರೆ ಮೇಲೆತ್ತುವ ಯಜ್ಞ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮ ಬೆಳಕಿನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ, ದರ್ಶನ. ಅದನ್ನು ತಲುಪಲು ರಥ-ಉತ್ಸವಗಳು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನ. ರಥಬೀದಿಯಲ್ಲೂ ಹಾಗೂ ಮನೆ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ವಿಧವಿಧವಾದ ರಂಗವಲ್ಲಿ. ಈ ರಂಗವಲ್ಲಿಗಳು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಳ್ಳಿಗಳಂತೆ ಬಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸ್ವಾಗತಕ್ಕೆ ತತ್ಪರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ರಥ ಬರುವ ಬೀದಿ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದೀಪಮಾಲೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಗಳು. ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಭಗವಂತನೇ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವನೆಂದು ಮನ ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವೈಭವೋಪೇತವಾಗಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಭಗವನ್ನಾಮ ಜಯಘೊಷ, ವೇದಘೊಷ, ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗಾಯನ, ನೃತ್ಯಗಳು, ನಂದಿಕೋಲು, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಇತರ ನಾನಾ ಉಪಚಾರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ರಥವು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಮನೆಯಲ್ಲೂ ದೇವರಿಗೆ ಫಲಪುಷ್ಪ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಮಂಗಳಾರತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನವಿತ್ತು, ಪೂಜೆಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಉತ್ಸವದೇವರು ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ಹೊಕ್ಕು ಭಗವನ್ಮಯವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುವಾಗ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಎಳೆಯದೆ, ಭಗವತ್ಸಂಕಲ್ಪದ ರಥಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಉತ್ಸವದ ಮರ್ಮವನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಾಗುರುಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
