ಪಾತಪಾಳ್ಯ: ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪಾತಪಾಳ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮೂರು ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ ರಾಮಗಿರಿ ಹಾಗೂ ಭೈರವ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಪರಶುರಾಮರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಈಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಹಿರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ದೇವಾಲಯದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ರಾಮಗಿರಿ ಕಣವೆಯಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಾಗ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರೆಂದು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪಂಚ ನಂದೀಶ್ವರ ಎಂದು ನಾಮ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನವು (ತೆಲಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ) ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ರಾಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬುರ್ರಕೊಂಡ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ದೇವಾಲಯ, ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಪೆದ್ದೂರು ದಿನ್ನೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ದೇವಾಲಯ, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ದೊಡ್ಡಕೆರೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೇ ದೇವಾಲಯ ಕಾಣಬಹುದು.
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 1343ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಬುಕ್ಕರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇನಾಪತಿಗಳಾದ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಅವರು ಹಕ್ಕಬುಕ್ಕರ ಮಗನಾದ ಕೆಂಪಣ್ಣರಾಯರೊಂದಿಗೆ ಸೈನ್ಯ ಸಮೇತ ವೇಲೂರು ಮತ್ತಡಿಗೆ ಹೊರಟು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಪಾರ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಜತೆಗೆ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಕೈದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯನು ತನಗೆ ತಿಳಿಸದೆ ಹತ್ಯೆಗೈದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೈದಿಯ ಸಂಗತಿ ತಿಳಿದು ಕೆಂಪಣ್ಣರಾಯರೊಂದಿಗೆ ಆದ ಮಾತಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ವಿರಸವುಂಟಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯನಿಗೆ ವಿರಕ್ತಿ ಮೂಡಿ ಪಂಚನಂದೀಶ್ವರ ಆಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತರು.ಕೆಂಪಣ್ಣರಾಯನು ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಅವರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬೇಡಿದರೂ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವಮಾವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾದ ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ, ತಮ್ಮನಾದ ವೀರಭದ್ರಯ್ಯ, ಸತಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರನ್ನು ಸಜೀವವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಡುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕೊಂಡಾಗ ಕೆಂಪಣ್ಣರಾಯನು ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಡೆದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹಕ್ಕಬುಕ್ಕರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು. ಹಕ್ಕಬುಕ್ಕರು ತಮ್ಮ ಅಂಗರಕ್ಷಕರೊಡನೆ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊರಟು ಈಗಿನ ಗುರಾಲದಿನ್ನೆಯ ಸಮೀಪ ಒಂದು ದಿನ ಕಳೆದು, ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಅವರನ್ನು ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಹಕ್ಕಬುಕ್ಕರಾಯರು ತಮ್ಮ ಭಟ್ಟರ ಮೂಲಕ ಗುಮ್ಮನಾಯಕನ ಪಾಳ್ಯದ ಖಾದ್ರಿಪತಿ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಇಣಿಮಿಂಚೇನಗಳ್ಳಿ (ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಸಮೀಪ ಇರುವ ಗ್ರಾಮ) ಪಾಳೇಗಾರರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ದೇವಾಲಯದ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸೇನಾಪತಿಯಾದ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಅವರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತಮಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಎಂದು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಟ್ಟು ಹೊರಟು ಹೋದರು.
