ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ: 2029ರ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಿರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳೇನು? Delimitation bill

ನವದೆಹಲಿ: ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ (Delimitation Bill) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. 2023ರ 'ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದ್ದರು ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಹೊಸ ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 2026ರ ವಿಶೇಷ ಸಂಸತ್​ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಅಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ತೀವ್ರ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕು ನೀಡುವ ಉತ್ತಮ ಉದ್ದೇಶದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆಯು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಕೇತ್ರ ಪುನರ್​ವಿಂಗಡನೆ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಏನೆಂಬುದನ್ನು ನಾವೀಗ ಕಂಪ್ಲೀಟ್​ ಆಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.

2023ರ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ.33 ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಒಳ-ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮದಂತೆ, 2026ರ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯ (ಅಂದರೆ 2027ರ ಜನಗಣತಿ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಇದು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 2034ರ ನಂತರದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳ ವೇಳೆಗೆ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರ 2029 ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯೊತ್ತಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಕಸರತ್ತು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಿನದಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಸಂಸತ್ತು ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಎಂಬುದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. 1971ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1976ರಿಂದ 2026ರವರೆಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಹೊಸ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ, 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಂತಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್​ವಿಂಗಡಣೆ ಆಗಲೇಬೇಕಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಎರಡನ್ನು ಲಿಂಕ್​ ಮಾಡಿರುವುದು ಇದೀಗ ರಾಜಕೀಯ ಹಗ್ಗಜಗ್ಗಾಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಅಡೆತಡೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

2029ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೇ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಮತ್ತು ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿರುವ 2021ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಕಾಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಮೂರು ದಿನಗಳ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 16–18, 2026) ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದೆ.

1. ಸಂವಿಧಾನ (131 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026: ಇದು 2023ರ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ 81 ಹಾಗೂ 82ನೇ ವಿಧಿಗಳಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಜನಗಣತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಬದಲು, ಲಭ್ಯವಿರುವ "ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಗಣತಿ" (ಅಂದರೆ 2011ರ ದತ್ತಾಂಶ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 543 ರಿಂದ 850ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ 815 ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 35 ಸ್ಥಾನಗಳು. ಪ್ರತಿ ಜನಗಣತಿಯ ನಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇನ್ಮುಂದೆ ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬಹುದು.

2. ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಮಸೂದೆ, 2026: ಹೊಸ 'ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗ'ವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಯೋಗವು ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಆಯೋಗದ ನಿರ್ಧಾರಗಳೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

3. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾನೂನು (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2026: ಈ ಮಸೂದೆಯು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, 2011ರ ಹಳೆಯ ಜನಗಣತಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ 2029ರಲ್ಲೇ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಈ ಮಸೂದೆಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲಿವೆ.

ಮಹಿಳೆಯರು ಮೀಸಲಾತಿಗಾಗಿ 30 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದು, 2011ರ ಜನಗಣತಿ ದತ್ತಾಂಶ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈಗಿರುವ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆಯೇ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಇಂದಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಎಂಬುದು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡುವ ತಂತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ವಿಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ಲಾಕ್​, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಮಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ವಾಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ "ಹಿಂಬಾಗಿಲ ಹಾದಿ" ಎಂದು ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನೈಜ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಎದುರಾಗಿವೆ.

ವಿಪಕ್ಷಗಳ ನಿಲುವು: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಡಿಎಂಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ 'ಇಂಡಿಯಾ' ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರೂ, ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆ (Delimitation) ಅಂಶವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಮಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದನ್ನು ನಾವು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒಂದು 'ಕವಚ'ವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ವಿಪಕ್ಷಗಳು ವಾದಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಸವಾಲು: ಈ ಮಸೂದೆಯು ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (2/3) ಬಹುಮತದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಬಿಜೆಪಿ ತನ್ನ ಸಂಸದರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹಾಜರಿರಲು 'ವಿಪ್' ಜಾರಿ ಮಾಡಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ, ಈ ಮಸೂದೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿಳಂಬವಾಗಬಹುದು.

ಆತುರದ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷೇಪಗಳು: ಸಂಸದರಿಗೆ ಮಸೂದೆಯ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ 48 ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 2014ರ ನೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಯಬೇಕಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಸೂದೆ ತಂದಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದೆ. ಇದು ಮಾದರಿ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ.

ಇಕ್ಕಿಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ ವಿಪಕ್ಷಗಳು: ವಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ 'ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆ'ಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇವರನ್ನು "ಮಹಿಳಾ ವಿರೋಧಿಗಳು ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಬೇಕು, ಆದರೆ ಅದರ ಜೊತೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ 'ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆ' (ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ) ಬೇಡವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ಅವರಲ್ಲಿದೆ.

ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ 'ಶಿಕ್ಷೆ': ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿವೆ. ಆದರೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಯುಪಿ, ಬಿಹಾರ ಇತ್ಯಾದಿ) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಈಗ 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೀಟುಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಾಲು ಶೇ. 24 ರಿಂದ ಶೇ. 20ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ತಮಿಳುನಾಡು ಸಿಎಂ ಎಂ.ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಯಕರು "ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷೆ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳ ಕೊರತೆ: ಈಗಿರುವ ಮಸೂದೆಗಳು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೀಟುಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಖಾತರಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಲೋಕಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 850ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ವಾಲುವುದು ಖಚಿತ. ಇದು ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಡೆ ತೆರವು ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: ಹಿಂದೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸೀಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಈ ತಡೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೆ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ವಾದವಾಗಿದೆ.

ವಿಪಕ್ಷಗಳು 2011ರ ಹಳೆಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಜಾತಿ ಗಣತಿ ಒಳಗೊಂಡ ಹೊಸ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಹಳೆಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಬಳಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಗೆರ್ರಿಮಾಂಡರಿಂಗ್​ನಂತಹ ಅಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 850ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಇದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ, ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಜನಗಣತಿಯಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು ಭವಿಷ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಟೀಕಾಕಾರರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸವಾಲುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, 2029ರ ಚುನಾವಣೆಯೊಳಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣಾ ಆಯೋಗವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ವಿಸ್ತರಿತ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (Rotation) ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿರೋಧ ಎದುರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇದ್ದರೂ, ಒಬಿಸಿ (OBC) ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಳ-ಮೀಸಲಾತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಉಂಟಾದರೆ, ಯೋಜಿತ 2029ರ ಗಡುವು ತಪ್ಪಿ ಜಾರಿಯು 2034ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಗಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು 2029ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ (Delimitation) ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಈಗಿರುವ 543 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ತಕ್ಷಣ ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ ತಂದುಕೊಡುವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಆತಂಕ. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದಿರುವುದು ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮತದಾನವು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು 2029ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯವರೆಗೆ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ, (ಏಜೆನ್ಸೀಸ್​).