ನೆನಪಿಡೋಣ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ದೇಹವನ್ನೇ ದೇಗುಲವೆಂಬ ಭಾವವನ್ನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸ್ಪುರಿಸುವ ಗುರು ಪರಂಪರೆ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿ "ನಾನೇನ ಮಾಡುವೆ ? ಬಡವನಯ್ಯ! ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ, ಶಿರವೇ ಹೊನ್ನ ಕಳಶವಯ್ಯ! ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ ಕೇಳಯ್ಯ, ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು, ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿವಿಲ್ಲ" ವೆಂದು ತಮ್ಮ ವಚನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ದೇವರು' ಎಂದು ಮಾಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ನುಡಿದಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಇಂದಿನ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸ್ವರೂಪ ದೊರಕುವ ಮೊದಲು ಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಠಗಳೇ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದ ಇತಿಹಾಸ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೃದಯದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಅದೆಷ್ಟು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪಾಲಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿ೦ದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿವ೯ಹಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು. ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಗಳು, ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನಮ್ಮ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಆಗಿದೆ.
