ಪ್ರಮೀಳಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಮಗ ಕುಲಕ್ಕೆ ಹೊರಗೆ!

ನಮ್ಮ ಕಡೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಹೆಂಗಸರು ಗಂಡನಿಗೆ ಹೇಳುವ ‘ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತು’ ಇದು.. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇದೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಮನೆ, ಹುಟ್ಟಿದೂರು, ಹೆತ್ತವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ತವರಿನ ಬಳ್ಳಿ ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು, ಮೂರು ಗಂಟು ಹಾಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡು, ಅಪರಿಚಿತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಡದಿಯಾಗಿ, ಸೊಸೆಯಾಗಿ, ತಾಯಿಯಾಗಿ ಹೊಸಹೊಸ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡು, ಬದುಕಿಗೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು, ಗಂಡನ ಮನೆತನದ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಬದುಕನ್ನು ಸಾಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ‘ಕೊಟ್ಟ ಹೆಣ್ಣು ಕುಲಕ್ಕೆ ಹೊರಗೆ..’ ಎಂಬ ಗಾದೆ ಮಾತು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಹೀಗೆ. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬದುಕನ್ನು ನದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ನದಿಯೊಂದು ಉಗಮದಿಂದ ಸಂಗಮದವರೆಗೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಚೆ-ಈಚೆ ಎರಡೂ ದಂಡೆಗಳ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗುವಂತೆ, ಹೆಣ್ಣು ತವರುಮನೆ, ಗಂಡನಮನೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಬೆಳಗುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ಗಂಡನೆನಿಸಿಕೊಂಡವನಿಗೆ ಇಂಥ ತಾಪತ್ರಯವಿಲ್ಲ. ಆತ, ಕೆರೆಯಂತೆ, ಬಾವಿಯಂತೆ ಇದ್ದಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಸಮಾಜದ ಸರಿಗಮದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಸ್ಥಾಯಿ ಭಾವವಾದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಸಂಚಾರಿ ಭಾವ!

ಯತ್ರ ನಾರ್ಯಸ್ತು ಪೂಜ್ಯಂತೆ... ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಡು ಭಾರತ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಭಾಷೆ, ಜನಾಂಗ, ಪಂಗಡ, ಒಳಸಮುದಾಯಗಳ ತವರಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆ ಇರುವ ನಾಡು ಭಾರತ.

ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಹೆಂಡತಿ ಮನೆಗೆ ಗಂಡ ಮನೆ ಅಳಿಯನಾಗಿ ತೆರಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೇಘಾಲಯದ ಮೂರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ತುಳುನಾಡು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳಿಯಕಟ್ಟು ಪದ್ಧತಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಾತೃವಂಶೀಯ ಆಚರಣೆ ಇರುವ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಹಕ್ಕು ತಾಯಿಯಿಂದ ಮಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡುವ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಧತಿ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಅಳಿಯಕಟ್ಟು ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳೇ ಮನೆಯೊಡತಿ ಆಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಬದಲು, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸõತ ರೂಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೇಶದ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಾಸಿ, ಗಾರೊ ಮತ್ತು ಜೈಂತಿಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪಂಗಡಗಳಿದ್ದು, ಮೂರೂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸವೋಚ್ಚ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.

ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪಾರಂಪರಿಕ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಣ್ಣೇ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮನೆತನಗಳನ್ನು ತಾಯಿಯ ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯ ಬದಲು ತಾಯಿಯ ಕುಲನಾಮವನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಖಾಸಿ, ಗಾರೊ ಮತ್ತು ಜೈಂತಿಯ ಮೂರೂ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು ಕುಟುಂಬದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಾಲು/ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಲು ಹಂಚುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ಸೋದರಮಾವ ಹಾಗೂ ಸೋದರರ ಸಮ್ಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಆಸ್ತಿ ಪರಭಾರೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಟ್ಟಳೆ ಇದೆ.

ಅಂದರೆ, ಸ್ತ್ರೀ ಸಬಲೀಕರಣ ಎನ್ನುವುದು ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.

ಮೇಘಾಲಯದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಖಾಸಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಖಾಸಿ ಜನಾಂಗ ಸದ್ಯ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದು, ಮೇಘಾಲಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 50ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಹೀಗೆ 5 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ಗಾರೊ ಸಮುದಾಯ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜೈಂತಿಯ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ಜೈಂತಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಉಳಿದೆಲ್ಲೆಡೆಯಂತೆ ವಿವಾಹವೆನ್ನುವುದು ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಋಣಾನುಬಂಧ ನಂಬಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಆಚರಣೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅನುಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ. ಖಾಸಿ ಮತ್ತು ಜೈಂತಿಯಾ ಮಂಗೋಲಿಯ ಮೂಲದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಗಾರೊ ಜನಾಂಗ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಮೂಲದ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ.

ಮೂರೂ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಲುಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ವಿವಾಹದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ. ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬದವರೇ ಸೂಕ್ತ ವರನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೇಮ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿವಾಹ ಎರಡೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ತಂದೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧಿಕರ ನಡುವೆ ವಿವಾಹ ಇಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧ. ಈ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋದರಮಾವನಿಗೆ (ತಾಯಿಯ ಸೋದರರು) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ. ಒಮ್ಮೆ ನಿಶ್ಚಯವಾದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಒಳಗೆ ಮದುವೆ ಮುಗಿಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದುಬಿದ್ದರೆ, ಅನೈತಿಕ, ಅಪಶಕುನ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮದುವೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವರ ವಧುವಿಗೆ ಯಥಾನುಶಕ್ತಿ ವಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಬಂಗಾರದ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಧು-ವರರು ಉಂಗುರ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಕೆಲವೆಡೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಅಡಕೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ವೈನ್, ಲಿಂಬೆ ಪಾನಕ, ಅನ್ನದ ತಿಳಿ (ರೈಸ್ ಬಿಯರ್) ಇತ್ಯಾದಿ ಕುಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಮದುವೆ ಸಂಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿದ ಮೀನನ್ನು ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ದಂಪತಿಗೆ ಮಗು ಜನನವಾದ ಬಳಿಕ ಈ ಮೀನನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿವಾಹದ ಬಳಿಕ ಗಂಡ ಶಾಸ್ತ್ರೆೊಕ್ತವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿನ ಕುಟುಂಬದ ಯಾವುದೇ ಹೆಂಗಸರು ಜತೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಳುವುದು ನಿಷಿದ್ಧ. ಆದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಗಂಡಸರು ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಅಳಿಯನಾದವನು ಅತ್ತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಯ ಮಗನಂತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಹೆತ್ತ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಾಕುವ ಅಥವಾ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಬಾಧ್ಯತೆ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮರಣದ ಬಳಿಕವೂ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದ ಹೊಣೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಖಾಸಿ, ಜೈಂತಿಯಾ, ಗಾರೊ ಮೂರೂ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲೂ ವಿವಾಹದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಏಕಪ್ರಕಾರವಿದ್ದರೂ, ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ. ಗಾರೊ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವರ ವಿವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವಧುವಿನ ಕಡೆಯವರು ಆತನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಮದುವೆ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಕರೆತರುವ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಪವಿತ್ರ, ಬಂಜೆತನ ಶಾಪ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಪೂರ್ವ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಅಥವಾ ಮುಕ್ತ ಲೈಂಗಿಕತೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾದರೂ, ಕೆಲವು ಒಳಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ವಧು-ವರರು ವಿವಾಹಪೂರ್ವ ಒಂದೆಡೆ ನೆಲೆಸಿ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇದ್ದರಷ್ಟೇ ಮದುವೆ ಆಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.

ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಸಿಗೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮದುವೆ ಆಗುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಒಬ್ಬನೇ ಗಂಡನಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಗಂಡ ಅಥವಾ ಹೆಂಡತಿ ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, ಅದೇ ಕುಟುಂಬದ ಅವಿವಾಹಿತ ಮಕ್ಕಳ ಜತೆ ಬದಲಿ ಮದುವೆ ನಡೆಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹೆಂಡತಿ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, ಗಂಡ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅತ್ತೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಪತ್ನಿಗೆ ತಂಗಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿ ವಿವಾಹ ಆಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಹೊರಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಕೂಡಿಬಂದರೆ, ಮದುವೆ ಆದ ಬಳಿಕ 2ನೇ ಹೆಂಡತಿಯ ಮನೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಗಾರೊ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಂಡ ಪತ್ನಿಯ ಮನೆಗೆ ಬಂದುಹೋಗುವ, ತನ್ನ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೂ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಮದುವೆ ನಂತರ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಗದಿದ್ದರೆ, ಸರಳ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಆಗುತ್ತವೆ. ತೀರಾ ವಿರಳವಾಗಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್​ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶಗಳಿರುತ್ತವೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನಿಕೆ ಇರಲಿ, ಆಸ್ತಿ ಪರಭಾರೆ ಇರಲಿ, ವಿವಾಹವಿರಲಿ, ತಾಯಿ-ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಿಗೂ ಪೊಲೀಸ್ ಅಥವಾ ಅರೆನ್ಯಾಯಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಜಗಳವಿರಲಿ, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಾಡುತ್ತಿರಲಿ, ಓರ್ವ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಜಗಳ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಎಂದು ತಾಕೀತು ಮಾಡಿದರೆ, ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ಜಗಳವಾದರೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲೇಬೇಕು. ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಾತೇ ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸನ!

ಪೌರಾಣಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮೇಘಾಲಯ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸದ್ಯ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರೇ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ತೊಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ರಾಜ್ಯ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ, ಆದರಿಸುವ, ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮೇಘಾಲಯದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.