ಮನುಷ್ಯ ಕಲ್ಲಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಭಾವನೆಗಳಿವೆ. ಭಾವಸಮುದ್ರವೇ ಅವನು. ಕೇವಲ ಖಿಠಿಜ್ಝಿಜಿಠಿಚ್ಟಜಿಚ್ಞ ಠಠಿಚ್ಞಛಚ್ಟಛಠ ಅನ್ನೇ ನಂಬುವ ಅಥವಾ ‘ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗು ಹಾಕಿದರೆ ಬಡತನ ಹೋಗುವುದೇ’ ಎಂದು ಬಾಯಿ ಬಿರಿಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಎರಡೂವರೆ ಸಹಸ್ರಮಾನದಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ದಾಖಲಿತ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಡತನ ಬಂದಿದ್ದು ಪರಕೀಯರ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದಾಗಿ. ಅವರ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭವಿಷ್ಯ ಜಾರಿದ್ದೇ ಅಂದಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ. ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿರಿಮೆ ಗರಿಮೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾದ ಪ್ರತಿ ಅಂಶವನ್ನೂ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಹುತ್ವ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಪರಿಮಿತಿಗಳ ಆಚೆಗೆ ಎಂದೂ ಹೋಗದ ಕನಿಷ್ಠ ಬೌದ್ಧಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅರೆಬೆಂದ ತಲೆಗಳಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಾಣದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಿರಿ? ಪ್ರತಿ ನೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ, ವೇಷ, ಹಬ್ಬ, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯರ ವಿಪರೀತವೆನ್ನುವಮಟ್ಟಿಗಿನ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಅಂದಿನ ಭಾರತವನ್ನು ಕರೆದಿದ್ದು ಉಪಖಂಡ ಎಂದು. ಅಂದರೆ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಖಂಡವೇ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂದು. ಅಷ್ಟೊಂದು ಭಾಷೆಗಳು, ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಅಷ್ಟೊಂದು ಪಂಥಗಳು, ಗ್ರಂಥಗಳು. ಊಟದಲ್ಲಿ, ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುವಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯ. ಇದೊಂದು ದೇಶವಾಗಿಯಾದರೂ ಹೇಗೆ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಚ್ಚರಿಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. ಇದೇ ಭಾರತದ ಸಾಧನೆ. ಭಾರತದ ಆಳ, ಅಂತರ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅಂತಃಸತ್ವ. ಭಾರತೀಯರ ಗ್ರಹಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದನ್ನು ವೇದಕಾಲಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸತ್ಯ ಒಂದೇ ಆದರೂ, ಅದರ ವ್ಯಕ್ತತೆ ಅನಂತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅವರು ಏಕತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು, ಬಹುತ್ವವನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಋಗ್ವೇದದ ‘ಏಕಮ್ ಸತ್ ವಿಪ್ರಾಃ ಬಹುಧಾ ವದಂತಿ’ ಅರ್ಥಾತ್, ಸತ್ಯ ಒಂದೇ ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತತೆ ಬಹು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಮಗಳೂ ಬಹು. ಇದೇ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಣುವ ಈ ದೇಶದ ಮ್ಯಾಗ್ನಕಾರ್ಟ. ಈ ಇಡೀ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ವೈವಿಧ್ಯದ ಗೂಡು. ಕೇವಲ ಗಿಣಿಗಳಲ್ಲೇ 370 ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇವೆ. 84 ಲಕ್ಷ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಸಂಕುಲ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಏಕವೇ ಅಡಗಿದೆ.
