ಸೃಷ್ಟಿ ಒಂದು ಅಸಮಾನತೆಯ ತಾಣ. ಮಾನವ ಸಮಾಜವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ಅದು ಪಕ್ಷಿಲೋಕವಿರಲಿ, ಕಾಲುಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊರಳುವ ಹುಳಗಳಿರಲಿ, ಚತುಷ್ಪಾದಿಗಳಿರಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದೇ ಜಾತಿಯಲ್ಲೂ ನೂರು ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು! ನೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಕ್ತಿಸ್ತರಗಳು, ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿಯಮವೇ ಇದು. ಪ್ರಬಲ ಸಂತತಿ, ದುರ್ಬಲ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡುಮಾಡದಿರುವಂತೆ, ತೊಂದರೆಗೊಳಪಡಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಉಗಮದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು ಇದೇ ರಾಜತ್ವ, ಆಡಳಿತಯಂತ್ರ; ಅದರ ಸಹಾಯಕ ಅಂಗವೇ ರಾಜಧರ್ಮ ಇಲ್ಲವೇ ಸಂವಿಧಾನ. ಇವೆಲ್ಲ ಮಾನವ ನಿರ್ವಿುತಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂಥದ್ದು. ಆದರೆ ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಅದ್ಭುತವಾದ, ಸೂಕ್ಷ ್ಮುದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಸನಾತನಧರ್ಮ ‘ಋತಂ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಧರ್ಮ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಈ ಋತಂ ಶಬ್ದವೇ ಅದು ಹೇಗೋ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಶಬ್ದಗಳಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ Rhythm ಆಗಿದೆ. Rhythm ಎಂದರೂ ಅದೇ ಅರ್ಥ. ಸಮನ್ವಯ, ಸಹಯೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ! ದುರ್ಬಲ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ ಪ್ರಬಲ ವರ್ಗಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಧಕ್ಕೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಸಂತತಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗದಿರಲು ಪ್ರಕೃತಿ ಅವುಗಳ ಸಂತಾನಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿರುವುದೇ ಕಾರಣ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅವು ಭೂಗೋಳದ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಾಡು, ನಾಡು ಎಂಬ ಎರಡು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಬದುಕಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಅವುಗಳಿಗೆ Adoptabilityಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವೇ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಬದುಕಲಾರವು! ಅವುಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳದ್ದೇ ಆದ ವಾತಾವರಣವಿರಬೇಕು. ಅವು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಇವತ್ತು ವನ್ಯಮೃಗ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ, ಸಿಂಹಗಳಿವೆಯೇ ಹೊರತು ನಾಯಿ, ಬೆಕ್ಕು, ಇರುವೆ, ಇಲಿಗಳಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂಬ ಆಡಳಿತಯಂತ್ರದ ಅವ್ಯಕ್ತ ಶಕ್ತಿ.
