ಪೂಜ್ಯ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಜೊತೆ 1930ನೇ ಇಸವಿ ಬಳಿಕ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದವರು. ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಆತ್ಮೀಯರಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಶ್ರೀ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸಹಕಾರಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಳಹಳ್ಳಿ ಶಿವರಾಯರು ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಹಕಾರಿ ಧುರೀಣರ ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆತುಕೊಂಡು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರು. ದೇಶಸೇವೆಗಾಗಿ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತಿಲಾಂಜಲಿ ಇಟ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವೇಳೆ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲೇಬೇಕು. 1970ರ ಇಸವಿ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಯಾರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆಗ ಅನೇಕರು ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಸಮಕಾಲೀನರು, ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಗೆ ಆಪ್ತರೂ ಹೌದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅನೇಕರು ಅವರು ಬರುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಸಂಶಯಪಟ್ಟರು. ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಕೂಡಲೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಶ್ರೀ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಮೂರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಕಾರಂತರಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರಂತರು ಸಭೆಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಿಗೆ ನಿಂತಾಗ ಎಲ್ಲರ ಕಿವಿ ಅರಳಿದ್ದವು. ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ, ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಆಸಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಆಲೋಚಿಸಿದ್ದರು. ಕಾರಂತರು 20 ನಿಮಿಷದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಿ-ತಪ್ಪಿಯೂ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇದು ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ನಿಜಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಯಾರೂ ತಪ್ಪು ಭಾವಿಸಲಿಲ್ಲ. ‘ನೀವು ಈ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿನ ನೆರಿಯ ಎಂಬ ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಿ, ಕೃಷಿಕರು ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಬಂದು ವೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು’ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ನಾನು ಕೇಳಿಕೊಂಡೆ. ಒಪ್ಪಿದರು. ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ನೆರಿಯ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಂತರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಅವರ ಹಳೆಯ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಹ ರೀತಿ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮೂರು ದಿವಸ ಅಲ್ಲಿದ್ದು ಮರಳಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ‘ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ. ಮಲೆಕುಡಿಯರು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರು, ಗುಡ್ಡ-ಗಾಡು ಜನಾಂಗದವರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿದೆ. ಅಭಿನಂದನೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ’ ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಮೂರು ದಿವಸ ನಿಂತು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ ಸಾಕೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ‘ಸಾಕೇ’ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಅವರೇ ‘ನಾನು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ, ಇನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿಮಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ದಿನ ಇಲ್ಲಿರುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದರು. ಅವರಂತೆ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ, ಪರಿಶುದ್ಧ ಭಾವದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅಪರೂಪ. ಕಾರಂತರು ಯಾರನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ನಕ್ಕರೆ ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವರ್ಗ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾರಂತರ ನಗುವನ್ನು ಅನೇಕರು ಕಂಡಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ನನ್ನ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನೇಕ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೆಲುವಾದ ನಗುವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಅವರು ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪತ್ನಿ ಜೊತೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಬೀಡಿಗೆ ಬಂದು ಕುಳಿತಾಗ ಅವರು, ‘ನೀನು ದೇವರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಾ’ ಎಂದು ಪತ್ನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಬಳಿಕ ನನ್ನ ಬಳಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತ, ‘ನಾನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ, ದೇವರಿಗೂ ಕೈ ಮುಗಿಯಲು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವಳ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಗೆ ನಾನು ಅಡ್ಡ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದರು. ಹೀಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ ಬರದೆ, ಯಾರೊಬ್ಬರ ಧಾರ್ವಿುಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚುಚ್ಚು ಮಾತನಾಡದೆ, ಹೀಯಾಳಿಸದೆ, ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ಅವರಿಗೆ, ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ ನನಗೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಬಾರಿ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಖುಷಿಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದರು. ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಕರಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದವರು ಕಾರಂತರ ಜೊತೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹೊಂದಿರದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ತಡವಾಗಿ ಅರಿವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಆಹ್ವಾನ ಪತ್ರಿಕೆ ನೋಡಿದವರು, ‘ನೀವು ಆಹ್ವಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಉದ್ಘಾಟಕರು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಯಾರು ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲವೇ?’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ‘ಸಹಜವಾಗಿ ನಾವು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದೆವು, ಅವರು ಒಪ್ಪಿದರು. ಉದ್ಘಾಟಕರು ಯಾರು ಎಂದು ಅವರು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ನಾವು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ’ ಎಂದೆವು. ‘ನೋಡಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಿ, ಅವರಿಬ್ಬರ ಧೋರಣೆ, ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ’ ಎಂದರು. ನಮಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಜುಗರವಾಗಿ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿದಾಗ ಈರ್ವರೂ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಛಾಟಿ ಏಟನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಕೊಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ, ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಅಗೌರವವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸಲಿಲ್ಲ.
