| ಸಿ.ಕೆ.ಮಹೇಂದ್ರ ಮಾಂಡು (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ)
ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಂಪಿಯಂತೆ ಇತಿಹಾಸದ ಗತವೈಭವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸುವ ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಲಗಳ ನಾಡು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮಾಂಡುವಿನಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ 5 ದಿನಗಳ ‘ಮಾಂಡು ಉತ್ಸವ’ಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶಿವರಾಜ್ಸಿಂಗ್ ಚವ್ಹಾಣ್ ಗುರುವಾರ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು.
ಡಿ.30ರಿಂದ ಜನವರಿ 3ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿರುವ ಈ ವೈಭವದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಧಾರ್ವಿುಕ, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಏರ್ ಬಲೂನಿಂಗ್, ಸೈಕಲಿಂಗ್ ಟೂರ್, ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಾಕ್, ಫುಡ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್, ರೂರಲ್ ಟೂರಿಸಂ ಎಕ್ಸ್ಪೋ, ನರ್ಮದಾ ಆರತಿ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ.
ದಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ‘ಮಾಂಡು’ ಹೆಸರಿನ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಭವದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಳು ಕೊಂಪೆಯಂತಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಇತ್ತ ಯಾರೂ ಗಮನ ಹರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ರಘುನಾಥ್ ದಾಸ್ ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮಾಂಡುವಿನ ಐತಿಹ್ಯವನ್ನು ಕೆದಕಿದರು. ಆ ಬಳಕವಷ್ಟೇ ‘ಮಂಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ’ದ ಗತವೈಭವ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. 10 ಮತ್ತು 11ನೇ ಶತಮಾನ ಮಾಂಡುವಿನ ಪಾಲಿಗೆ ವೈಭವದ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ‘ಪರಮಾರ’ ಎಂಬ ರಾಜವಂಶ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಭೂಜ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಎಂಬಾತ ಈ ವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದನು. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಈಗಿನ ರಾಜಧಾನಿ ‘ಭೂಪಾಲ್’ಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬರಲು ಭೂಜ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವವೇ ಕಾರಣವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ.612ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಸಿಂಹ ಎಂಬ ದೊರೆ ‘ಮಂಡಸದುರ್ಗ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನು. ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ‘ಮಾಂಡ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೇ ಓಡಾಡಿದರೂ ಕೋಟೆಗಳು, ಕೋಟೆ ದ್ವಾರಗಳು, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮಹಲ್ಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ‘ಪರಮಾರ’ ವಂಶಸ್ಥರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ದಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹಂಪಿಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಖಾಲಿ ಖಾಲಿ ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿರೂಪಗೊಂಡಿರುವ ಹಿಂದು, ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ಮಾಂಡುವಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ಮರುಕಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ‘ಮಾಂಡು ಉತ್ಸವ’ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
900 ದೇಗುಲ: ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 900 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಈ ಪೈಕಿ 300 ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದವು ಹಿಂದು ದೇವಾಲಯಗಳು. ಮೊಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.