ಇಂತಹ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ನಾವು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ನೆಲ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪುರಾಣದ ಮೂಲಕ, ಚರಿತ್ರೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಚನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಇಂದು ಬೇಕಾಗಿರುವ ವರ್ತಮಾನದ ಚರಿತ್ರೆಯೇ ಹೊರತು ಭೂತದ ಚರಿತ್ರೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸ ಬರೀ ದೈವತ್ವದಿಂದ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಸುಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣವಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸಿದೆ. ಆ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಹೊರತಾದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು, ಬದುಕನ್ನು ನಮಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬುದ್ಧವೆಂದರೆ ‘ಕೈಕೆ’ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ದೂಷಿಸಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಸಹಜತೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಕಾವ್ಯವೇ ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ರಾಮಾಯಣಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ನಮಗೆ ಕಾಡುವುದು ದಾರ್ಶನಿಕ ವಾಲ್ಮೀಕಿ. ಅದಕ್ಕೆಂದೆ ಕುವೆಂಪು ಹೇಳುವುದು, ‘ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಚಿಸಿದ ಈ ರಾಮಾಯಣ ಒಂದು ದಂಡಕಾರಣ್ಯ. ಉದ್ಯಾನವಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅರಣ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಸಂಪತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳು ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಬರಲಾರವು. ಆದರೆ ಅವರು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಡಿದಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು. ಆದರೆ ಈ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪದೆ ಹೇಗೆ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಮರ ಯಾವುದು? ಬಂದಳಿಕೆ ಯಾವುದು? ಕೋಗಿಲೆ ಯಾವುದು? ಅದರಂತೆ ವೇಷ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ಅನ್ಯಪಕ್ಷಿ ಯಾವುದು? ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು, ಆರಾಧಿಸುವವರು ಯೋಚಿಸಬೇಕಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟಗಳಿಂದ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ನೋಡದೆ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಒಂದು ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯೆಂದು ಅದನ್ನು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಿಗುವ ಮಾದರಿಗಳು ತುಂಬ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಒಬ್ಬ ನಿಷಾದನ ರಾಜನ ಕಲ್ಪನೆ, ರಾಜ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ನಮಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅದನ್ನು ನಾವು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಆಗ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಚರಿತ್ರೆಯ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಮಾದರಿಯ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಮಹಾಕವಿ ಕುವೆಂಪು ನಮಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭಿನ್ನಗೊಳಿಸಿ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇಡಿಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ರಾಮಾಯಣವೂ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮ-ರಾವಣ ಎರಡೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳೇ, ನಮ್ಮ ನಡುವಿರುವ ಜೀವನ ವಿಧಾನಗಳೇ ಇವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಬಹುಹಿಂದೆಯೇ ರಾಮಾಯಣದ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪಶು, ಪಕ್ಷಿ, ಪ್ರಾಣಿ, ನದಿ, ಬೆಟ್ಟ, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು, ಗುಹ, ಹನುಮಂತ, ಶಬರಿ, ವಾಲಿ, ಸುಗ್ರೀವ, ಜಟಾಯು ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುವ ಕಥೆಗಳೇ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಮಾಯಣ ಇರುವುದಲ್ಲ. ಅದು ಆಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿ, ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾದದ್ದು. ಕುವೆಂಪು ಹೇಳುವಂತೆ ಕಾವ್ಯ ಸರಸ್ವತಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಷಾದನನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
