‘‘ಮಗಳೇ, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ತನ್ನ ಮರಣದಂತೆಯೇ ಈ ಅನಂತ ವಾದ ಜಗತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಭ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶದ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಮಾಯಾ ಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೋರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕಾಣುವುದುಂಟು. ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕೂ ಈ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕೂ ಇರುವ ಅಂತರವೇನೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಕನ್ನಡಿಯಿಲ್ಲದೇ ತೋರಿ ಕೊಂಡಿದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಾ ಗಿದೆ.’ ‘‘ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವು ದಾದರೆ, ಈ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ‘ಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. (ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ, ಹುಟ್ಟಿನ ನಂತರ ಇರುವಿಕೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವಿಕೆ, ವಿಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಗುವಿಕೆ, ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗುವಿಕೆ ಈ ಆರು ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಭಾವವಿಕಾರಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹುಟ್ಟುವ ಎಲ್ಲಾ ಭಾವಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಇವಿಷ್ಟು ಅವಸ್ಥೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು್ಟಕೊಂಡು ಸರ್ಗ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಬಂದಿದೆ. ಅಂದರೆ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ, ಹುಟ್ಟಿನ ನಂತರ ಇರುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವಿಕೆ ಈ ಮೂರು ವಿಕಾರಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಗ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ವಿಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಗುವಿಕೆ, ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಶ ಹೊಂದುವಿಕೆ ಈ ಮೂರು ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜಗತ್ತೆಂಬ ಶಬ್ದ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.) ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಸ್ಮೃಗೆ ಕಾರಣವಾದ ವಾಸನಗಳೇ ಪ್ರಪಂಚದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿವೆ. ಆ ವಾಸನೆಗಳು ಹತ್ತಿರವೇ ಇದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೂರ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುವಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಶಾಶ್ವತವೂ ನಿಷ್ಕಿ›ಯವೂ ಆದ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ ಭ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನು ವಾಸನೆಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆ ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸ್ಮೃಯೇ ಈ ಪ್ರಪಂಚ.’ ‘‘ಈ ಸ್ಮೃಯೆಂಬ ಜ್ಞಾನವು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಎರಡು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಸ್ಮೃಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದೆ ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸದೇ ಇರುವ ವಿಷಯಗಳ ಸ್ಮೃಯು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಮೃರೂಪವಾದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಭವವೆಂಬ ಕಾರಣ ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಚೈತನ್ಯದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಚೈತನ್ಯದಂತೆ ರೂಪ ಧರಿಸುವ ಸ್ಮೃರೂಪವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.’
