ನದಿ ತಿರುಚುವ ದುಸ್ಸಾಹಸ: ಬೇಡ್ತಿಯಿಂದ ವೇದಾವತಿಯ ತನಕ...

ಅಪಾರ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನೆಲೆ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ. ದೇಶದ ಶೇಕಡ 40ರಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರುಣಿಸುವ ಅನೇಕ ನದಿಗಳಿಗೆ ಅದುವೇ ಮೂಲ. ಮುಂಗಾರು ಮಾರುತಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಮಳೆ ಸುರಿಯಲು ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಯಕ. 2012ರಿಂದಲೇ ಈ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ವಿಶ್ವಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂಬ ಗೌರವ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಭೇದದ ವನ್ಯ ಸಂಕುಲಗಳ ಮನೆಯಿದು. 325ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಕ್ಷಿವೈವಿಧ್ಯದ ವಾಸಸ್ಥಾನ. ವಿನಾಶದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪುನುಗಿನ ಬೆಕ್ಕು, ಸಿಂಗಳೀಕದಂಥ 139 ಸಸ್ತನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟವು 5 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳು, ದೇಶದ ವ್ಯಾಘ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 10ರಷ್ಟು ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೀಟವೈವಿಧ್ಯ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇಂಥ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದ ಒಡಲು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಆಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಆಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಈ ಪರಿಸರವು ಜೀವಿಗಳ ಬದುಕಿಗೇನೆಲ್ಲ ಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ ಆಡಳಿತಗಾರರ ‘ಜಾಣನಿಲುವು’ ಮನುಕುಲದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೇ ಅಪಾಯ ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿನ ಹೊಳೆ ತಿರುವು ಯೋಜನೆ ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕುಂಟುತ್ತಿದೆ. 6 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯಿಂದ ಶುರುವಾದ ವೆಚ್ಚ 20 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ‘ಇದೊಂದು ವಿಫಲ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ, ಪುನಃ ನದಿತಿರುವು ಯೋಜನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಹುಚ್ಚು ಸಾಹಸ ಮಾಡಬೇಡಿ’ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಕೂಡ. ಆದರೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಕೇಳುವ ವ್ಯವಧಾನ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆಲ್ಲಿ ಬರಬೇಕು? ನೆನಪಿಡಿ, ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಅವೇನಾದರೂ ಜಾರಿಯಾದರೆ- ಈಗಾಗಲೇ ನೆಲ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿರುವ, ಕೈಗಾ ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಾವರವಿರುವ- ಜಿಲ್ಲೆಯೇ ನೆಲಸಮವಾಗುವ ಹಂತ ತಲುಪಬಹುದು!.

2014ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿರುವ ವರದಿಯು ‘ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಪರಿಸರ ಧಾರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮುಗಿದಿದೆ, ಹೊಸ ಬೃಹತ್ ಅರಣ್ಯ ನಾಶದ ಯೋಜನೆಗಳು ಬೇಡವೇ ಬೇಡ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಗೆೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂಬಂತೆ ಎರಡು ಜೀವನದಿಗಳ ಸರಾಗ ಹರಿವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ನಿಸರ್ಗವಿರೋಧಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆೆ. 1. ಬೇಡ್ತಿ-ವರದಾ 2. ಅಘನಾಶಿನಿ-ವೇದಾವತಿ - ಎರಡೂ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು.

ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಯಲ್ಲಾಪುರದ ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಶಿರಸಿ ತಾಲೂಕು ಪಟ್ಟಣದ ಹೊಳೆ, ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯಿಂದ ಕಾಲುವೆ ಮೂಲಕ ನೀರು ಸಾಗಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯೇ ಬೇಡ್ತಿ-ವರದಾ ನದಿತಿರುವು ಯೋಜನೆ. ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ ಸದ್ಯ 15000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮಾತ್ರ! 25 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಈ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲೀ ಶ್ರೀ ಗಂಗಾಧರೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಜನಾಂದೋಲನ ನಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ಯೋಜನೆಗೆ ತಡೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಿಸರ ಧಾರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಆಗದೆ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಬೇಡವೆಂದು 2003-2004ರಲ್ಲೇ ವಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಬೇಡ್ತಿ-ವರದಾ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ 2021ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವೇ ರಚಿಸಿದ್ದ ಭೂಕುಸಿತ ಅಧ್ಯಯನ ಸಮಿತಿ ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಡ್ತಿ-ಶಾಲ್ಮಲಾ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂಕುಸಿತ ಸಂಭಾವ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಘಟಿಸಿವೆ.

ಆದರೆ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಪ್ರಿಯರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಇದು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಸರನಾಶಿ ಯೋಜನೆ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀರಿಲ್ಲದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ’. ಏಕೆಂದರೆ ಬೇಡ್ತಿ ನದಿ ನೀರನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಶಿರಸಿ, ಅಂಕೋಲಾ ತಾಲೂಕುಗಳ 15 ಲಕ್ಷ ರೈತರು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ಜನರಿರುವ 190 ಹಳ್ಳಿಗಳು, 40,000 ಪಂಪ್​ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಬೇಡ್ತಿ ಕಣಿವೆ ನೀರನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದೀಗ ಶಿರಸಿ, ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಮುಂಡಗೋಡು ತಾಲೂಕಿನ ‘ಬಹುಗ್ರಾಮ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಯೋಜನೆ’ಗೆ ಬೇಡ್ತಿ ನೀರನ್ನೇ ಒಯ್ಯುವ ಯೋಜನೆ ಮುಕ್ತಾಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.

ಯಲ್ಲಾಪುರ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಬೇಡ್ತಿಯಿಂದ ನೀರು ಪೂರೈಸುವ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿ ಆಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಜೊತೆ ಕಿರು ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆ ಶಾಲ್ಮಲಾ, ಪಟ್ಟಣದ ಹೊಳೆ ಸೇರಿ ಬೇಡ್ತಿ ಕಣಿವೆಯ ಹಳ್ಳಗಳಿಗೆ 15 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರು ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ, ಬಾಂದಾರ ಕಿಂಡಿ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ. ಸೀ ಬರ್ಡ್ ನೌಕಾನೆಲೆ ಮತ್ತು ಕಾರವಾರಕ್ಕೆ 20 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೇಡ್ತಿ (ಗಂಗಾವಳಿ) ನದಿಯಿಂದ ನೀರು ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಾವೇರಿಗೆ ಒಯ್ಯಲು ಬೇಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ನೀಡಿರುವ, 20 ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ ನೀರು ಬೇಡ್ತಿ-ವರದಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದೆ ಎನ್ನುವ ಅಂಕಿಅಂಶವೇ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ದೂರವಾಗಿದೆ’. ಆದರೂ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಬೇಡ್ತಿಯಿಂದ ನೀರು ಕೊಡುವ ಹುಚ್ಚು ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಹಾವೇರಿಯ ಕೆಲ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದುಂಬಾಲು ಬಿದ್ದಿದ್ದಾರೆ.

ಬೇಡ್ತಿ-ಅಘನಾಶಿನಿ ಬೃಹತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1980-90ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಹೆಗ್ಗರಣಿ-ಗೋಳಿಮಕ್ಕಿ ಸನಿಹದ ಬಾಳೆಕೊಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ವಿುಸಲು ಸ್ಥಳ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಕ ಜನಾಕ್ರೋಶದ ನಂತರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೆಪಿಸಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. 2017ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಘನಾಶಿನಿ ವರದಾ ನದಿತಿರುವು ಯೋಜನೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಶಿರಸಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಉಳಿಸಿ’ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪೇಜಾವರ ಶ್ರೀಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲೀ ಶ್ರೀಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. 2021-22 ರಲ್ಲಿ ಬೇಡ್ತಿ-ವರದಾ ಯೋಜನೆ ಜೊತೆ ಅಘನಾಶಿನಿ ಯೋಜನೆಗೂ ತಡೆಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಇದೀಗ 2025ರಲ್ಲಿ ಅಘನಾಶಿನಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

1.ನದಿ ತಿರುವಿಗಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವುದರಿಂದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

2.ನದಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಭೂಗರ್ಭಜಲದ ಮಟ್ಟ, ನದಿ ತೀರದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಜಲಚರಗಳ ಜೀವಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

3.ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನ ನಾಶದಿಂದ ಭೂಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಜನಜೀವನ, ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

4.ಹಲವು ಗ್ರಾಮ-ಕುಟುಂಬಗಳು ಜಮೀನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

5.ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮತ್ತು ವನವಾಸಿಗಳ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ -ಆಚರಣೆ, ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಸುಬು-ಕೌಶಲ, ಜೀವನಮೂಲಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

6.ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ.

7.ಯೋಜನೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಪಾರ ಹಣ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಮಾತ್ರ ತೀರಾ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

8.ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಹಾನಿ, ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನಾಧರಿಸಿರುವ ಕೃಷಿ ಇಳುವರಿ ಕುಸಿಯಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಕೃಷಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ವನವಾಸಿ, ಕೃಷಿಕೂಲಿಕಾರರ ಕುಟುಂಬಗಳು ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಲಿವೆ.

9.ಇಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾದ ಅಮೂಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯ.

"