ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶ್ವಾಸ ಐದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪಂಚಪ್ರಾಣಗಳು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಉದಾನ, ಸಮಾನ, ವ್ಯಾನ ಇವುಗಳು ಪಂಚಪ್ರಾಣಗಳು. ಮುಖ, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣು ಇವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಣ. ಜನನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ವಿಸರ್ಜನಾಂಗಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಳಭಾಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಅಪಾನಪ್ರಾಣ. ತೇಗು, ವಾಂತಿ, ನಿಶ್ವಾಸ, ಕುಂಡಲಿನಿ ಜಾಗೃತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಉದಾನಪ್ರಾಣ. ತಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸಮಾನ ಪ್ರಾಣ. ಇಡೀ ಶರೀರ ವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು ವ್ಯಾನ ಪ್ರಾಣ. ಈ ಪಂಚಪ್ರಾಣಗಳ ಸಮರ್ಪಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಸಹಾಯಕ.
