ಹಸಿದ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಬುತ್ತಿ ಹೊತ್ತವರು

ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿಯ ಅಭಿಮಾನಿ, ಲೇಖಕ, ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆ ಮತ್ತು ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಧಾರವಾಡದ ಗುರುಬಸಪ್ಪ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ಪುತ್ರನಾಗಿ 1880ರ ಜುಲೈ 2ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಫಕೀರಪ್ಪ ತಂದೆಯ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಶಕ್ತ ಶರಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಪಡೆದು, ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರಾಗಿ ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಎ, ಎಲ್.ಎಲ್.ಬಿ ಪಡೆದು, ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಅವರ ಮಾವನವರಾಗಿದ್ದ, ಕೆ.ಎಲ್.ಇ ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಬನಹಟ್ಟಿಯ ತಮ್ಮಣ್ಣಪ್ಪ ಚಿಕ್ಕೋಡಿಯವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ 1904ರಲ್ಲಿ ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿದ್ದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆ ಪ್ರಥಮ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ, ‘ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ತೀವ್ರ ದುಸ್ತರವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜ ಮೇಲೆತ್ತಲು ಜಿಲ್ಲೆಗೊಂದರಂತೆ ಲಿಂಗಾಯತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು’ ಎಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಸಿರಸಂಗಿ ಲಿಂಗರಾಜರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.

ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಸಮಾಜ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧಣಿಗಳು, ದೇಸಾಯಿಯವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ 1910ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಲಿಂಗಾಯತ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಸೋಸಿಯೆಷನ್ (ಬಿ.ಎಲ್.ಡಿ.ಇ) ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅದುವರೆಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಲಿಯಲು ಕೊಲ್ಹಾಪುರ, ಪುಣೆ, ಮುಂಬೈಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಮಧೇನು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವಾಗಿ 117 ವಸಂತಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ.

ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮರಾಠಿಮಯವಾಗಿದ್ದ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಏಳು ಕನ್ನಡ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಕನ್ನಡದ ಕಹಳೆ ಊದಿದ ಪ್ರಥಮರು. ಅಲ್ಲದೇ, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೇ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು ಹಳಕಟ್ಟಿ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲದೇ, 1912ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ, ಧಾರ್ವಿುಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಕಲ್ಯಾಣದ ಶಿವಶರಣ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಈ ಮೂರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂದು ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿ, ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿವೆ.

ಗೋಠೆ ಗ್ರಾಮದ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪ ಮಂಚಾಲಿಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಶಟ್​ಸ್ಥಲ ತಿಲಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನ ತಾಳೆಗರಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಆ ತಾಡೋಲೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅದರಲ್ಲಿನ ಅದ್ಬುತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮಾಜ ಚಿಂತಕರಾದ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ಮನ ಕಲುಕಿತು. ನಮ್ಮ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಂದ ಅನಾಥವಾಗಿರುವ ಇಂತಹ ತಾಡೋಲೆಗಳು ಗೆದ್ದಲು ಹುಳುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟರೆ ಕೊಳೆತು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಾರದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೊರಗಿ ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಗಂಧದಂತೆ ಜೀವನ ತೇಗಿಸಿ, ಬತ್ತಿಯಂತೆ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡು, ದೀಪದಂತೆ ಬೆಳಕಾದರು.

ಮನೆ, ಮಠ, ಜಗುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಾಡೋಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತಂದು, ಅದರಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥ ಬಿಡಿಸಿ ಬರೆದರು. ತಾವು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ರಾಶಿ ರಾಶಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿ, ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಲು 1925ರಲ್ಲಿ ಹಿತಚಿಂತಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ ಖರೀದಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾದಾಗ ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ತಾವಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನೇ ಮಾರಿ, ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದರು. ಅಂದು ಆರಂಭಿಸಿದ ಶಿವಾನುಭವ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಡತನದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. 300 ಚಂದಾದಾರರ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು 35 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಸ್ವತಃ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಅಚ್ಚು ಹಾಕಿ ತಮ್ಮ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಪೆಡಲ್ ತುಳಿದು, ಮುದ್ರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ 250 ವಚನಕಾರರ ವಚನಗಳನ್ನು, ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ಇವರು ಈ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ಕೇವಲ 50 ವಚನಕಾರರ ವಚನಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೆಳಕು ಕಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇವರು ನೀಡಿದ ಅಮೋಘ ಕೊಡುಗೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವರಿಗೆ ವಚನ ಪಿತಾಮಹ ಎನ್ನುವ ಅನ್ವರ್ಥಕನಾಮ. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಈ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳದೆ ಹೋದರೆ ಇನ್ನೂರೈವತ್ತು ವಚನಕಾರರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅನಾಮಧೇಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಗಣ್ಯರು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಶಾಲು, ಹಾರ ಮತ್ತು ತುರಾಯಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಸಮಾಜವು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಓದುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಾಯಕವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಶಾಲು-ಹಾರಗಳ ಆಡಂಬರದ ಸನ್ಮಾನಗಳಿಂದ ಒಬ್ಬ ಸಾಧಕನ ಹಸಿವು ಅಥವಾ ಕಷ್ಟ ನೀಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬೇಸರವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಆಗು ಹೋಗುಗಗಳ ಕುರಿತು ಕನ್ನಡಿಗರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ‘ನವ ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆ.

1926ರಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, 1928ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣ ಪರಿಷತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, 1933ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ 11ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನ ಅವರನ್ನು ಅರಸಿಬಂದವು.

ವಿಜಯಪುರ ನಗರಸಭೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಾಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರನ್ನು ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ ಕರೆಯಿಸಿ, ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂತನಾಳ ಕೆರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈ ಕೆರೆಯ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ಶೇ.30 ಭಾಗಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮುಂಬೈ ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಬಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ನಿವಾರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಆರಂಭಿಸಿ, ಕೃಷಿ ಪರ್ಯಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿದರು.

ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಿ.ಎಲ್.ಡಿ.ಇ. ಸಂಸ್ಥೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಎಂ.ಬಿ. ಪಾಟೀಲರು ಹಳಕಟ್ಟಿ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನ ನಿರ್ವಿುಸಿ ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಲು ವಚನಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ ಆರಂಭಿಸಿ, ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು 15 ಸಮಗ್ರ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನೆನಪಿನ ಹಳಕಟ್ಟಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ನಾಡಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಿನವಾಗಿ ಘೊಷಣೆ ಮಾಡಿದೆ.