ಮಿತವ್ಯಯ ಎಂಬ ಬಹು ಆಯಾಮದ ವಿಷಯ

ಇನ್ನು, ಮಿತವ್ಯಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂಧನಕ್ಕಾಗಿ ಆಮದಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಬಹುತೇಕ ಅವಲಂಬನೆ. 2024-25ರಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದು ಮೊತ್ತ 11.66 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಕೊಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲ ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 44ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಈ ವರ್ಷ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಆಮದಿನ ವೆಚ್ಚ 17 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಮತ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಮಾರಾಟ ಏರಿಕೆ ಕಾಣುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಬದಲಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದಾಗಿ ವಾಹನವೆಂಬುದು ಜನರನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಸಾಧನ ಮಾತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿದೆ. 2025ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 40 ಕೋಟಿ ಇತ್ತು. ಈ ಪೈಕಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇ. 75 ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು. ಸದ್ಯ 57 ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಇ-ವಾಹನಗಳಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇ-ವಾಹನ ಖರೀದಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಂತೂ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ವಾಹನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, 1.2 ಕೋಟಿ ವಾಹನಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 86 ಲಕ್ಷ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳಾದರೆ, 25 ಲಕ್ಷ ಕಾರುಗಳು, 3 ಲಕ್ಷ ಕ್ಯಾಬ್/ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 900ರಷ್ಟು ಇದೆ. ದೆಹಲಿಗಿಂತ ಇದು ಡಬಲ್. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸುಮಾರು 2000 ಹೊಸ ವಾಹನಗಳು ರಸ್ತೆಗಿಳಿಯುತ್ತವೆ. 2024-25ರಲ್ಲಿ 7.2 ಲಕ್ಷ ವಾಹನಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದರೆ, 2025-26ರಲ್ಲಿ 7.9 ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ವಾಹನಪ್ರೀತಿ ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ದಿನಕ್ಕೆ, ತಿಂಗಳಿಗೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಇಂಧನ ಬೇಕಾಗಬಹುದು? ತೈಲಕ್ಕಾಗಿ ಆಮದನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ದೇಶವೊಂದು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸವಾಲು. ಇನ್ನು ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮಜಲು ಸಹ ಇದೆ. ಭಾರತದ ವಾಹನೋದ್ಯಮವು ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, 2025ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕ (880 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ವಾಹನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ) ಮತ್ತು ಚೀನಾ (530 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್) ನಂತರ ಭಾರತ 250 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೂಲಕ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಅಧಿಕ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಟೊಮೊಬೈಲ್ ಸಹ ಒಂದು.

ವಿದೇಶದಿಂದ ನಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ: ಅಡುಗೆಗೆ ಖಾದ್ಯತೈಲದ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತೆಯೂ ಮೋದಿ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಿದಷ್ಟು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿ್ಟುಂದ ಉತ್ತಮ. ಭಾರತ ಕೃಷಿಪ್ರಧಾನ ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಖಾದ್ಯತೈಲಕ್ಕಾಗಿ ಅನ್ಯ ದೇಶಗಳ ಅವಲಂಬನೆ ಹೊಂದಿದೆ. 2024-25ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಖಾದ್ಯತೈಲ ಆಮದಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ವ್ಯಯಿಸಿದೆ. 2023-24ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಶೇ. 24ರಷ್ಟು ಅಧಿಕ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು 16 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಖಾದ್ಯ ತೈಲ ಆಮದಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಮಲೇಷ್ಯಾದಿಂದ, ಸೋಯಾಬಿನ್ ಅನ್ನು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ರೆಜಿಲ್​ನಿಂದ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯೂಕ್ರೇನ್​ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕವು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರೋಗದ ಹಾವಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ರೈತರು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ ನಿರೋಧಕ ಬೆಳೆಗಳಾದ ತೊಗರಿ ಮತ್ತು ಜೋಳದತ್ತ ವಾಲಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಕೃಷಿ ಪಸರಿಸಿದ್ದರೆ, ಈಗ ಕೇವಲ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ‘ಕಾಂತಿ’ಯನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಯತ್ನ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶ ಇನ್ನಷ್ಟೇ ಗೊತ್ತಾಗಬೇಕಿದೆ.

ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಬೀಜ ಬೆಳೆ ಪ್ರದೇಶ ಕಡಿಮೆ. ಮಳೆ ಏರುಪೇರು, ರೋಗಗಳು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳು, ಅನಿಶ್ಚಿತ ಬೆಲೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ರೈತರು ಖಾದ್ಯತೈಲ ಬೆಳೆಗೆ ಅಷ್ಟು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕೆಲ ತಜ್ಞರ ಅಂಬೋಣ. ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳಿಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಬೆಳೆಗಳು ಎಂಬುದು ರೈತರ ಭಾವನೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳ ವ್ಯವಸಾಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಹ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿಲ್ಲದ, ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಇರದ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೆಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಕೂಡ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೇ.

ಹಾಗಂತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಏನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ. ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಖಾದ್ಯತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ನಡುವೆ ಭಾರಿ ಅಂತರವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಎಣ್ಣೆಬೀಜ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಜಮೀನಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಳವಡಿಕೆ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧಿಕ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ, ಉತ್ತಮ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಿಮೆ ಯೋಜನೆ ಮೂಲಕ ರೈತರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಇಂಗಿತವನ್ನೂ ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. 2024-25ರಿಂದ 2030-31ರವರೆಗೆ ಈ ಯೋಜನೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದ್ದು, 10,103 ಕೋಟಿ ರೂ. ಬಜೆಟ್ ತೆಗೆದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಸಿವೆ, ಶೇಂಗಾ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅವರೆ, ಎಳ್ಳು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಜತೆಗೆ, ಹತ್ತಿ ಬೀಜ, ರೈಸ್ ಬ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಮರದೆಣ್ಣೆಗಳಂತಹ ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದ ಮೂಲಗಳ ಸಾರ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಮನ ನೀಡಲಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2022-23ರಲ್ಲಿ 39 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್​ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, 2030-31ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 69 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್​ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಒಂದು ರೋಗ ಬಂದರೆ ಇಡೀ ಬೆಳೆ ನಾಶವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಬಹುವಿಧ ರೋಗಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬಲ್ಲ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೀಜವು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಶೇ. 15ರಿಂದ 20ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಇಂಟರ್​ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಾಪ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್​ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೆಮಿ ಏರಿಡ್ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್ (ಐಸಿಆರ್​ಐಎಸ್​ಎಟಿ)ನ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಡಾ.ಹಿಮಾಂಶು ಪಾಠಕ್ ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾರತದ ರೈತರು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಖಾದ್ಯ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯೋಗದಾನ ನೀಡಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಭರವಸೆಯ ಮಾತು.

ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯ ತೈಲ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಆಮದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಇವು ಮಾತ್ರ ಎಂದಲ್ಲ, ಬಹುವಿಧ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ದೊಡ್ಡ ಖರೀದಿದಾರ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೂರು ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಒಂದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು ಎರಡೇ ಕಡೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ. ಅಂದರೆ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಕೆಟ್! ಎಷ್ಟೆಂದರೆ, ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ತಯಾರಿಸುವ ಚಿಪ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಬಗೆ ಬಗೆ ಬ್ರಾ್ಯಂಡ್​ನ ಕೂಲ್ ಡ್ರಿಂಕ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಕೊಳ್ಳುಬಾಕತನ (ಕನ್ಸೂಮರಿಸಂ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲವನ್ನು, ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅರಿಯುವ ವಿವೇಕವನ್ನು ಮರೆಸುತ್ತದೆ. ರುಚಿ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಮಾರುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಮಲೆನಾಡಿನ ಮನೆಗಳ ಎದುರಿನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಗೆ (ಬೀನ್ಸ್) ಬಳ್ಳಿಗಳು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮನೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೇ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ರೂಢಿ ಇತ್ತು. ತಾಜಾ ಹಾಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸೋಂಕಿಲ್ಲದ ತರಕಾರಿ ಇವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮದುವೆ ಮುಂಜಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೊರಗಿಂದ ತರಕಾರಿ ತರುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ತರಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕಲು ಅಜ್ಜಿ ಸಂಗಡ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ನೆನಪು ಈಗಲೂ ಹಸಿರು. ಹಳ್ಳದ ನೀರನ್ನು ಗದ್ದೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕೊಡದಿಂದ ನೀರು ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಅನುಭವ ಈಗೆಲ್ಲಿ? ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು, ಮಂಗ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಾಟ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದಾದರೂ, ಕೃಷಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಇದು ಸಂಕೇತ. ಮಿತವ್ಯಯ ಚರ್ಚೆಯು ಕೆಲವೇ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಬಹುಮುಖಿ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇದೆಲ್ಲ ನೆನಪಾಯಿತು.

ಕೊನೇ ಮಾತು: ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭವು ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಸತ್ವಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಮೇಲೆ ರಿಸಲ್ಟ್ ಅವಲಂಬಿತ.