ರಾಗಸಂಧಾನ; ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಗೊಂದು ಹೊಸ ಸಂಗೀತನಾಟಕ

ಅದೊಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಭಾಂಗಣ. ಅಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಸಜ್ಜಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದಿನ ‘ರಾಗಸಂಧಾನ’ವಿತ್ತು! ಅದಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸಾಕ್ಷಿಯಾದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಘುವನಹಳ್ಳಿಯ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಪೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ ಎರಡೂವರೆ ತಾಸು ಹೊಸಲೋಕವೇ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಋತುಗಳು ಅರಳಿದವು. ಆಯಾ ಋತುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರಗಳು ಸಂಚರಿಸಿದವು. ರಾಗಗಳು ಹಾಡುಗಳಾದವು. ಹಾಡುಗಳು ನಾಟ್ಯವಾದವು. ವಿಲಂಬಿತ ಖಯಾಲ್, ದೃತ್ ಖಯಾಲ್, ಠುಮ್ರಿ, ಟಪ್ಪಾ, ಭಾವಗೀತೆ, ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆ, ಶುದ್ಧ ನಾಟ್ಯಗೀತೆ, ತರಾನಾ... ಹೀಗೆ ಒಂದೂವರೆ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ 17 ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತ ಸುಮಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನಾದ ಪರಿಮಳ ಪಸರಿಸಿದವು. ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಬಂದಿಶ್ ಅಂದರೂ ಸರಿಯೇ.

ಹಾಗೆಂದು ಇದು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರ ಎನಿಸಿರುವ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ. ಶತಮಾನದ ಇತಿಹಾಸ ಅದರದು. ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಆಪ್ತ ಹದದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಕಥೆ ಹೇಳುವುದು ಈ ಪ್ರಕಾರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಆದರೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಇತ್ತೀಚೆಗಂತೂ ಅಪರೂಪವೇ.

ಈ ಹೊಸ ನಾಟಕದ ಹೆಸರು ರಾಗಸಂಧಾನ. ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಡಾ. ರವೀಂದ್ರ ಕಾಟೋಟಿ ಅವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದು. ಗೀತರಚನೆ, ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅವರದೇ. ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗಕರ್ಮಿ ಕೊರ್ಗಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ. ಬಿಜಾಪುರೆ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ೌಂಡೇಷನ್ ಹಾಗೂ ಮೆ. ಕಾಮತ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಕಾಮತ್ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿತ್ತು.

ನಿಜ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯೇ ಆಗಿ ಹೋಗಿರಬಹುದಾದ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಅಥವಾ ಮೂಡುವ ಮುನ್ನ ಏನಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ: ಹಾಡುಗಳಿದ್ದವು!. ನಿಜ, ಹಾಡುಗಳಷ್ಟೇ ಇದ್ದವು. ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಡಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕವೆಂದಾಗ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾವಸ್ತು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನಾಟಕವಾಗಿ ಹೆಣೆದು, ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಧಾಟಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರೂಪ ಬರುವುದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶೇಷ. ಹೇಗೆ?

ರವೀಂದ್ರ ಕಾಟೋಟಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪುತ್ರ ತೇಜಸ್ ನಡುವೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಶ್ ರಚನೆ ಏಕೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಆಗಾಗ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆ ದಿಶೆಯಲ್ಲೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕಾಟೋಟಿ ಅವರಿಂದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಶ್‌ಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಆ ಹಾಡುಗಳೋ ಅಪ್ಪಟ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ರಚನೆಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ‘ಹೇಮಂತ ಬಂದ ಒಲವನ್ನು ತಂದ ಚಳಿ ಗಾಳಿ ಅಲೆಗಳಿಂದ...’ ಎಂದು ಒಂದು ಹಾಡು ಆರಂಭವಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ‘ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಬಾಧಿಸುವೆ ಭಾನು’ ಎಂದು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ‘ಗುಡುಗುಡು ಗುಡುಗಿತು ಮೇಘ...’ ಎಂದು ಮಳೆಯನ್ನೇ ಸುರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಹಾಡುಗಳೇನೋ ರಚನೆಯಾದವು. ಆದರೆ ಹಾಡುವವರಾರು? ಶಾಸಜ್ಞರು ಅದನ್ನು ಬಂದಿಶ್ ಆಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬೆಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಹಾಗಾದರೆ ಇದರ ಭವಿಷ್ಯ ಏನು? ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ತರುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಹೊಳೆದಿದ್ದು ನಾಟಕ. ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತಿ ವಿರಳ. ಆ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಹಾಗೆ ಸೂತ್ರಧಾರ, ಸೂತ್ರದಾರಿಣಿ, ನಾಯಕ, ನಾಯಿಕೆಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕಥನವೊಂದನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ರಂಗರೂಪಕ್ಕೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ತಂದವರು ಕೊರ್ಗಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ. ಅವರು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಕೂಡ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ರೀತಿಯೂ ಸಂಗೀತವೇ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾಟಕದ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಧಾರ ಗಮನಿಸದ ಪದವನ್ನು ‘ಗ ಮ ನಿ ಸ ದ’ ಎಂದು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳುವಂಥ ಸೊಬಗು ಅಲ್ಲಿದೆ. ‘ಒಂದೇ ಥಾಟಿನಲ್ಲಿ ಅಂಕುರಿಸಿದ ಅನುರೂಪ ಗಮಕ’ ಎಂಬಂಥ ಮಾತುಗಳ ಝಲಕ್ ಇದೆ.

ಕಾಳಿದಾಸನ ಯಾವುದೋ ನಾಟಕ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ಅನಿಸುವಂತೆ ನಾಟಕದ ಕಥಾಹಂದರ ಇಷ್ಟವಾದರೆ, ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪಾಲಿಗಂತೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರತಿ ಹಾಡುಗಳೂ ಸಂಗೀತಕಛೇರಿಯ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕ ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಗಾಯಕಿ ದೀಪಿಕಾ ಭಟ್ ಅವರು ನಾಟಕದ ನಾಯಕ ನಾಯಿಕೆಯರಾಗಿ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೂ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಕೊರ್ಗಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಸೂತ್ರಧಾರ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯಕಲಾವಿದೆ ದೀಪ್ತಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಸೂತ್ರಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ನಾಟಕವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ವಿದ್ವಾನ್ ಎಚ್. ಎಸ್. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ಕೊಳಲು ಕೋಗಿಲೆಯ ದನಿ ಆದಿಯಾಗಿ ಹಲವು ಮಧುರ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿತು. ತಬಲಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಿತ್ ನಾಯಕ್, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರ ಕಾಟೋಟಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರೆ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮಂಜುನಾಥ ಅಡಿಗ ಅವರು ಬೆಳಕು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಪ್ರಸಾಧನ ವಿಜಯಕುಮಾರ ಬೆಣಚ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಒಂದಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಗೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕವಾಗಿ ‘ರಾಗಸಂಧಾನ’ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.