ರಾಜಕೀಯ ನಿಪುಣ ರೋಚಕ ಪಯಣ...

ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಾಯಕರು ಅಧಿಕಾರದ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಬಿಹಾರದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ, ಅನೇಕ ಮೈತ್ರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ನಾಯಕರೆಂದರೆ ನಿತೀಶ್​ಕುಮಾರ್. ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಯಣ, ಕೇಂದ್ರ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವರೆಗೆ ಸಾಗಿದ ಹಾದಿ ರೋಚಕವಾದದ್ದು. ಬಿಹಾರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಅವರು ಇದೀಗ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೊರಟು ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ‘ನಿತೀಶ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯ’ ಎಂದೇ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಬಿಹಾರದ ಭಕ್ತಿಯಾರ್​ಪುರದಲ್ಲಿ 1951ರ ಮಾ. 1ರಂದು ಜನಿಸಿದ ನಿತೀಶ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರೈಸಿದ್ದು ಪಟನಾದಲ್ಲಿ. ‘ಬಿಹಾರ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್’ನಲ್ಲಿ 1972ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳತ್ತ ಸೆಳೆತ ಇತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲೋಕನಾಯಕ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪದವಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅವರು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೂ, ನಂತರ ಆ ಉದ್ಯೋಗ ಬಿಟ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯದತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿಸಿದರು.

ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ನಿರುದ್ಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹೋರಾಟಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದವು. ‘ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ’ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ನಿತೀಶ್, ಜೆಪಿ ಅವರ ನಿಕಟವರ್ತಿಯಾದರು. 1975ರಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೊಷಣೆಯಾದಾಗ, ನಿತೀಶ್ ಕೂಡ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ರಾಮ್ ಮನೋಹರ್ ಲೋಹಿಯಾ, ಕರ್ಪರಿ ಠಾಕೂರ್​ರಂತಹ ದಿಗ್ಗಜರ ಸಾಮೀಪ್ಯ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ದೊರೆಯಿತು.

ಬಿಹಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 1977ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಊರಾದ ಹರ್ನಾತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆದು ನಿತೀಶ್ ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸಿದರು. ಆಗ ಜೆಪಿ ಚಳವಳಿಯ ಅಲೆ ಜೋರಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿತೀಶ್ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ, 1980ರಲ್ಲೂ ಇದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೋಲು ಕಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1985ರಲ್ಲಿ ಲೋಕದಳದ ಟಿಕೆಟ್​ನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಾಸಕರಾದರು.

ನಿತೀಶ್ 1987ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದ ಯುವ ಲೋಕ ದಳದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿಲೀನದ ನಂತರ ರೂಪುಗೊಂಡ ಜನತಾದಳದ ಬಿಹಾರ ಘಟಕದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು. 1989ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಾರ್ಹ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಸಂಸದರಾದರು.

ಲಾಲೂ ಮತ್ತು ನಿತೀಶ್ ಸಂಬಂಧ ಬಾಲಿವುಡ್​ನ ‘ಜೋಡಿ ನಂಬರ್ 1’ನಿಂದ ‘ಜನ್ಮಜಾತ ಶತ್ರು’ಗಳತನಕ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಒಂದಾದ ವಿಚಿತ್ರ ಕಥೆ. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಶತ್ರುಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಮಿತ್ರರೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಇವರೇ ಸಾಕ್ಷಿ. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕರು. ಜೆಪಿ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರು. ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೆಗಲು ಕೊಟ್ಟು ಹೋರಾಡಿದವರು. 1990ರಲ್ಲಿ ಲಾಲೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಸಿಎಂ ಆಗುವಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್​ದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ. ಆಗ ಇವರನ್ನು ಲವ-ಕುಶ ಜೋಡಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು!

1994ರಲ್ಲಿ ಲಾಲೂ ‘ಯಾದವೀಕರಣ’ದಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ನಿತೀಶ್, ದೂರವಾದರು. 2005ರಲ್ಲಿ ಲಾಲೂ-ರಾಬ್ಡಿ ಅವರ 15 ವರ್ಷಗಳ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಮ ವೈರಿಗಳಾದರು. 2014ರಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಹಳೆಯ ಮಿತ್ರರು ಒಂದಾಗಿ 2015ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು ಮಣಿಸಿದರು. 2017ರಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್ ಪುನಃ ಲಾಲೂ ಅವರಿಂದ ದೂರವಾದರು. 2022ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಲಾಲೂ ಜತೆ ಸೇರಿ, 2024ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅವರಿಂದ ದೂರ ಹೋದರು. ಇದು ಲಾಲೂ-ನಿತೀಶ್ ಅವರ ದೋಸ್ತಿ-ದುಷ್ಮನಿಯ ಆಟ.

ನಿತೀಶ್ 1990ರಿಂದ 2005ರವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿ ಸಚಿವ. ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ 1990ರ ಏಪ್ರಿಲ್​ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್​ವರೆಗೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ 1998-1999ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ಭೂಸಾರಿಗೆ ಖಾತೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ 1999ರ ಗೈಸಾಲ್ ರೈಲು ಅಪಘಾತದ ನೈತಿಕ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. 1999-2001ರವರೆಗೆ ಕೃಷಿ ಸಚಿವ. 2001-2004 ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವ. ಆಗ ತಂದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ. ತತ್ಕಾಲ್ ಟಿಕೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬುಕಿಂಗ್, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯ ಮಂಜೂರು ಅವರದೇ ಕೊಡುಗೆಗಳು.

ನಿತೀಶ್​ಗೆ ‘ಸುಶಾಸನ್ ಬಾಬು’ (ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು ಅವರ ಆಡಳಿತ ವೈಖರಿಯಿಂದ. ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು (ಜಂಗಲ್ ರಾಜ್) ತೊಲಗಿಸಿ, ಹಲವು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸುಧಾರಣೆ, ಫಾಸ್ಟ್ ಟ್ರಾ್ಯಕ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ‘ಬಾಲಿಕಾ ಸೈಕಲ್ ಯೋಜನೆ’ ಜಾರಿ, ಬಿಹಾರದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೂ ರಸ್ತೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 50% ಮೀಸಲಾತಿ, ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ ಮುಂತಾದವು ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಹೈಲೈಟ್​ಗಳು.

ನಿತೀಶ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿತ್ತು. 2000ರ ಮಾ. 3ರಂದು ಸಿಎಂ ಆದರೂ ಕೇವಲ 7 ದಿನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆಗ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಎನ್​ಡಿಎ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ನಿತೀಶ್, ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದರು. ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು 163 ಶಾಸಕರ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕಿತ್ತು. ನಿತೀಶ್ ಬಳಿ ಕೇವಲ 151 ಶಾಸಕರ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ವಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಾಲೂ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯಾಬಲವಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಯಾಚನೆಗೆ ಮೊದಲೇ ನಿತೀಶ್ ಸಿಎಂ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ನಿತೀಶ್ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು 2005ರಲ್ಲಿ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅವರು ಒಟ್ಟು 10 ಬಾರಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ವಿುಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪದೇಪದೆ ತಮ್ಮ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಿತೀಶ್​ಗೆ ‘ಪಲ್ಟುರಾಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಾಲೂಗೆ ಆಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರ ‘ಜಂಗಲ್ ರಾಜ್’ ವಿರೋಧಿಸಿ ಹೊರಬಂದು ಸಮತಾ ಪಕ್ಷ ಕಟ್ಟಿ, ಬಿಜೆಪಿ ಜತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು. 2013ರಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಿಜೆಪಿ ಘೊಷಿಸಿದಾಗ, ನಿತೀಶ್ 17 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಎನ್​ಡಿಎ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಮುರಿದರು. 2015ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆರ್​ಜೆಡಿ ಜತೆ ಸೇರಿ ಮಹಾಘಟಬಂಧನ್ ರಚಿಸಿ, ಗೆದ್ದರು. 2017ರಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿ ಯಾದವ್ ಮೇಲೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಆರೋಪ ಮಾಡಿ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಮೈತ್ರಿ ಮುರಿದು ಪುನಃ ಬಿಜೆಪಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು. 2022ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಆರ್​ಜೆಡಿ ಜತೆ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದರು. 2024ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕೆಲ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು, ವಿಪಕ್ಷ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಗೌರವ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿಗೆ ಮರಳಿದರು.

1. ಮಾರ್ಚ್ 2000

2. ನವೆಂಬರ್ 2005

3. ನವೆಂಬರ್ 2010

4. ಫೆಬ್ರವರಿ 2015

5. ನವೆಂಬರ್ 2015

6. ಜುಲೈ 2017

7. ನವೆಂಬರ್ 2020

8. ಆಗಸ್ಟ್ 2022

9. ಜನವರಿ 2024

10. ನವೆಂಬರ್ 2025

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ನಿತೀಶ್ ಸಂಬಂಧ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಹಂ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಘರ್ಷ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಇದೆ, ಅಷ್ಟೇ ತೀವ್ರವಾದ ವಿರೋಧವೂ ಇದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ನಿತೀಶ್ ಸಿಎಂ ಆದಾಗ ಬಿಜೆಪಿ ಜತೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2002ರ ಗುಜರಾತ್ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಮೋದಿ ಅವರಿಂದ ದೂರವಿರಲು ನಿತೀಶ್ ಬಯಸಿದರು. 2010ರಲ್ಲಿ ಪಟನಾದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿ ನಡೆದಾಗ, ಮೋದಿ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಔತಣಕೂಟವನ್ನು ನಿತೀಶ್ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಘೊಷಿಸಿದ್ದು ನಿತೀಶ್ ಮನಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಒಮ್ಮೆ ಮೋದಿ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಾ, ‘ನಿತೀಶ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಡಿಎನ್​ಎಯಲ್ಲೇ ದೋಷವಿದೆ’ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ 2015ರ ಬಿಹಾರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಮೋದಿ ವಿರುದ್ಧ ನಿತೀಶ್ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 2017ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ‘ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ನಾಯಕ’ ಎಂದು ಹೊಗಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು ನಿತೀಶ್! ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಹವಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯ ಬಂದಾಗ ಮತ್ತೆ ಮೋದಿಯಿಂದ ದೂರವಾದರು. 2024ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಪುನಃ ಮೋದಿ ಜತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರದೂ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯ ಸ್ನೇಹ.