ಜೀವನವೇ ತಪಸ್ಸು... ಇದೇ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಸಾರ

ಗೀತೆ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವೆಂದು ಸ್ವಯಂ ಕೃಷ್ಣನೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಸೂರ್ಯ, ಮನು, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ರಾಜರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಕಾಲನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅದು ಭ್ರಷ್ಟವಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಮಹತ್ತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ, ಬಹಳಷ್ಟು ಸವಾಲನ್ನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದವನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ, ದೋಷರಹಿತ, ಪ್ರಬುದ್ಧ ಚಿಂತನೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞನಾದ ತಪಸ್ವಿಯೊಬ್ಬ ಗುರುತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೊಡಲೇಬೇಕು. ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಯೇ ರಾಜಧರ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮನುಷ್ಯ ಮನು, ಶ್ರೀರಾಮನು ಹುಟ್ಟಿದ, ರಾಜರ್ಷಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇ ನಿರ್ವಿುಸಿದ ಮಹಾಕುಲದ ಮುಕುಟಮಣಿ ಎನಿಸಿದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಯೋಗ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಿುಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿತ್ತು. ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಈ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಇದೇ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನವರು ತಪ್ಪು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡದಂತಿರಲು ಅಂಕುಶದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು. ಇದನ್ನೇ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕರೆಯುವುದು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಸ್ವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಪರಾರ್ಥಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಚ್ಯುತಿ ತರುವಂತಿರಬಾರದು. ಆಗಲೇ ಅದೊಂದು ಧರ್ಮವಾಗುವುದು. ಇಂತಹ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೀಯಬೇಕಾದ್ದೇ ರಾಜಧರ್ಮ. ಅದರ ನಿಷ್ಠುರ ಪಾಲಕನೇ ರಾಜರ್ಷಿ. ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜ ಬೇರೆ. ರಾಜರ್ಷಿ ಬೇರೆ! ಕೇವಲ ರಾಜನನ್ನೂ ಕ್ರಮೇಣ ರಾಜರ್ಷಿಯನ್ನಾಗಿಸಬೇಕಾದ್ದೇ ರಾಜಗುರುವಿನ ಕೆಲಸ. ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದವನೇ ರಾಜಗುರುವಾಗಬಲ್ಲ. ರಾಜ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ರಾಜಗುರುವಿಗೆ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನೊಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟು.

ಸರಳತೆ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ನಿಷ್ಠುರತೆ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥತೆಯೇ ಅವನ ಉಸಿರು. ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನೇ ರಾಜ ಕೃಷ್ಣನೇ ರಾಜಗುರು. ರಾಜನನ್ನು ರಾಜರ್ಷಿಯಾಗಿಸಲೇ ಕೃಷ್ಣ ಹೊರಟಿದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಗೀತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಯೋಗೇಶ್ವರ (ಯೋಗಿಗಳ ರಾಜ) ಎಂದು ಅರ್ಜುನನ್ನು ಧನುರ್ಧರ ವೀರಾಗ್ರಣಿ ರಾಜನೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪುರುಷ ಪ್ರಯತ್ನ (ಧನಸ್ಸು) ಎಂತಲೂ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಯಶಸ್ವಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂತ್ರ ಎಂತಲೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಪುರುಷ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳೇ ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಗೆ ಬೇಕಾದ್ದು ಎಂದು ಕಠೋಪನಿಷತ್ತು ಮೊದಲೇ ಸಾರಿತ್ತು. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೀತೆ ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವೆಂದರೂ ಸರಿಯೇ!

ಗೀತೆಯ ತತ್ವವೇನು? ಅದು ಹೇಳುವ ದೇವರಾರು? ಅದು ವಿಧಿಸುವ ತಪಸ್ಸು ಯಾವುದು? ಅದರ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೇನು? ಇವ್ಯಾವುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯದೆ ಅದರಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರದಲ್ಲೇ ಅಡಗಿದೆ ಅದೆಷ್ಟು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದದ್ದು, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದದ್ದು ಎಂದು. ನೂರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅದು ವರ್ಣಿಸುವುದಾದರೂ ಅವುಗಳ ಸಾರ ಎದ್ದುನಿಲ್ಲು, ನಿನ್ನ ಉದ್ಧಾರ ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಎಲ್ಲ ಹೃದಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲು. ಅದು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಗೆ ಅಂಟಿದ ಕಶ್ಮಲ. ಹೋರಾಡು. ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗು. ಪೂರ್ಣತೆಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಯಾವುದರೊಡನೆಯೂ ರಾಜಿಯಾಗಬೇಡ. ಈ ಮಹಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಜೀವನವೇ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೇನಂತೆ. ಧೀರನಿಗೆ ರಣಭೂಮಿಯೇ ಲೀಲಾಕ್ಷೇತ್ರ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಜಯಶಾಲಿಯಾದರೂ ಮಹತ್ತಾದ್ದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದಂತೆ. ಇದೇ ತಪಸ್ಸು. ತಪಸ್ಸು ಬೇರೆಯಲ್ಲ ಜೀವನ ಬೇರೆಯಲ್ಲ ಎಂದು.

ಅದು ಬೋಧಿಸುವ ದೇವರು? ಅದು ನೀನೇ. ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೇ. ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂಬ ದೇವರು ಕೃಪೆಗೈಯದೇ ಅರ್ಥಾತ್ ಜಾಗೃತನಾಗದೇ ಬೇರಾವ ದೇವರ ಕೃಪೆಯೂ ನಿನಗಾಗದು. ನನ್ನ ಕೃಪೆ ಅಥವಾ ಭಗವತ್ಕೃಪೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮನಾಗಿಯೇ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ನನಗೆ ಯಾರೂ ಪ್ರಿಯರೂ ಇಲ್ಲ, ದ್ವೇಷಿಗಳೂ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಕೃಷ್ಣ. ಸಮೋಹಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ನ ಮೇ ದ್ವೇಷ್ಯೋಸ್ತಿ ನ ಪ್ರಿಯಃ ಎನ್ನುವ ಅವನ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ ಅದೇನೇ. ಹಾಗಾದರೆ ನಮ್ಮ ಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಾವೇ ಕಾರಣ. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ದೇವರಾರು? ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಮನಸ್ಸೇ ನಮ್ಮ ದೇವರು. ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಜೀವನವೇ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ತಪಸ್ಸು. ತಾತ್ಪರ್ಯವೇನು? ಜೀವನವೇ ತಪಸ್ಸು! ಜೀವನ ಬೇರೆಯಲ್ಲ ತಪಸ್ಸು ಬೇರೆಯಲ್ಲ! ದೋಷಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಇರುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ತಪಸ್ಸೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊರಗಿನ ಜೀವನ (ಕರ್ಮ) ಒಳಗಿನ ಮನಸ್ಸನ್ನು (ಯೋಗ) ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದವರು ಬಾಲ ಬುದ್ಧಿಯವರು. ಸಾಂಖ್ಯ ಯೋಗೌ ಪ್ರಥಕ್ ಬಾಲಾಃ ಪ್ರವದನ್ತಿ ನ ಪಂಡಿತಾಃ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಕೃಷ್ಣ. ಪ್ರತಿ ಕರ್ಮವೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ನೋಡಿಕೋ. ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಲಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಮವಾದ ಶಕ್ತಿ, ವೈಭವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಮತ್ತಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿಯ ಅದ್ವೈತದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಬೋಧಿಸಿದ ಅದ್ವೈತಸಾರ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಏಕಮೇವ ವಸ್ತುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತ್ವದ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿ ಸುಖ, ದುಃಖ, ಲಾಭ, ಅಲಾಭಗಳೆಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನಜನ್ಯವಾದ ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸ್ಥಾನ ಒಂದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿದಾಗಲೇ ಸತ್ಯದ ಅನುಭವ. ಇದೇ ತರ್ಕದ ಮೇಲೆಯೇ ನೈಷ್ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಯೋಗ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥಾತ್ ಏಕ ಮತ್ತು ಅನೇಕಗಳು ಎರಡಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನ.

ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಪೂಜೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಕೆಲಸವೂ, ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಹೋರಾಟವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿ ಯಾವ ಕಾರ್ಯರಂಗವೂ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಕುಟೀರದಷ್ಟೇ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಗಳೆರೆಡೂ ಏಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸದ್ಗತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲವು. ಗೀತೆಯ ಈ ಮುಖವನ್ನು ಕಂಡೇ ಆಧುನಿಕ ಋಷಿ ಡಿವಿಜಿಯವರು ಅದನ್ನು ಜೀವನ ಧರ್ಮ ಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗೀತೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನ ನಡೆ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು, ಹೀಗೆಲ್ಲ ಹೇಳುವವರಿಗೆ ನನ್ನ ಉತ್ತರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮೊದಲನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ. (ಶಂಕರಚಾರ್ಯರು ಮೊದಲನೇ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಭಾಷ್ಯವನ್ನೇ ಬರೆದಿಲ್ಲ). ಆಮೇಲೆ ಬರುವುದು ಯೋಗ್ಯ ನಿರ್ಧಾರ, ಯೋಗ್ಯ ನಡೆ ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ಎಂತಲೇ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ಏಕೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬರಿಗೇ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ದಯೆಯೂ ಅಧರ್ಮವೇ. ಇಲ್ಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವುದು! ಶೋಕಿಸಲು ಅಯೋಗ್ಯರಾದವರನ್ನು ಕುರಿತು ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುವೆ ಎಂತಲೇ ಗೀತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು. ನೋಡಿ ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಇದೆ ಧರ್ಮ! ಕೆಡುಕನ ದುರ್ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಸುಮ್ಮನಿರುವವನೂ ದುರ್ವರ್ಗಿಯೇ. ಇವರೆಲ್ಲರ ಕಡೆಗೆ ನಿಷ್ಠುರದಿಂದಿರಬೇಕಾದ್ದೇ ರಾಜಧರ್ಮ.

ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸಿ, ಕತ್ತಲನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ ಬೇರೆಯೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮೋಹ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮೋಹ ಯಾವ ಮಟ್ಟದ ದುರಂತಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿಯನ್ನು ಹಾಡಿತೋ ಅರ್ಜುನನ ಮೋಹವೂ ಅದೇ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಬಲಿಯಾಗಿರುವುದೇ ಈ ಮೋಹ ಎಂಬ ಅಜ್ಞಾನ ಜನ್ಯ ಪಾಶಕ್ಕೆ. ದುರ್ಯೋಧನನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇರಾರೋ ಇದ್ದು ಅವನ ರೀತಿಯದ್ದೇ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದರೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಾಗಲಿ ಅರ್ಜುನನಾಗಲಿ ಸುಮ್ಮನಿರುತ್ತಿದ್ದರೇ? ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅದೆಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಅರ್ಜುನ ಕೊಂದಿಲ್ಲ? ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬಾರದಿದ್ದ ದಯೆ ಇಲ್ಲೇಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ ಅವನು ನಮ್ಮವನು ಎಂಬ ಮೋಹ. ಇದೇ ಧರ್ಮದ ಪರಮ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಸ್ವಯಂ ಕೃಷ್ಣನೇ ಕಂಸ ಮತ್ತು ಶಿಶುಪಾಲರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದನೇ? ಮಾಡಿ ಮಾತಾಡಿದವರು ಅವರೆಲ್ಲ!

ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡೇ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಚಿಂತಕರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದೊಂದು ರೀತಿಯ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ, ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಿಧಾನ.