ಮರೆಯುವುದುಂಟೆ ಮೈಸೂರ ದೊರೆಯಾ...!

ಸರಿಯಾಗಿ 627 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅಂದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1399ರಲ್ಲಿ ಯದುರಾಯರು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 25 ರಾಜರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ವಿುಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪೈಕಿ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ 24ನೇ ರಾಜರಾಗಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆ ಬಲಪಡಿಸಿ ಇಂದು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಮೈಸೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಗಿ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದರು.

ಇಂದಿಗೆ 142 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡದೆ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಹಿಂದುಳಿದವರ ಏಳಿಗೆ, ವಿದ್ಯಾಕ್ಷೇತ್ರ, ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಅವರಿಂದ ‘ರಾಜರ್ಷಿ’ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವರು ನಾಲ್ವಡಿ ಕೖಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್​.

ನಾಲ್ವಡಿಯವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1884ರ ಜೂ. 4ರಂದು ಹತ್ತನೇ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಮತ್ತು ಕೆಂಪನಂಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಅವರ ಮೂರನೇ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಜಯಲಕ್ಷ ್ಮ್ಣ ಕೃಷ್ಣಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕಂದಿರು ಮತ್ತು ಚೆಲುವಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ಎಂಬ ತಂಗಿ ಹಾಗೂ ಕಂಠೀರವ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಎಂಬ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರಿದ್ದರು. ಅವರ ಆರನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನ, ಗಣಿತ, ಇತಿಹಾಸ, ಭೂಗೋಳ, ಸಂಗೀತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೇಳಿಕೊಡಲಾಯಿತು.

ತಂದೆಯ ಸಾವು: 1894ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ ಹತ್ತನೇ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ ಎಂಬ ಗಂಟಲು ಬೇನೆಯಿಂದ 31ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಕೋಲ್ಕತದ ಕಾಲಿಘಾಟ್​ನಲ್ಲಿದೆ. ಆಗ ನಾಲ್ವಡಿ ಅವರಿಗೆ 10 ವರ್ಷ. ತಾಯಿ ರಾಜಮಾತೆ ಕೆಂಪನಂಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಸನ್ನಿಧಾನ ಅವರನ್ನು ರೀಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಕೆ. ಶೇಷಾದ್ರಿ ಅಯ್ಯರ್​ರನ್ನು ದಿವಾನರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು.

ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಮದುವೆ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ: ನಾಲ್ವಡಿ ಅವರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ 1895ರ ಫೆ. 1ರಂದು ನಡೆಯಿತು. 1900ರ ಜೂ. 6ರಂದು ಅವರ ವಿವಾಹ ಕಾಥೇವಾಡ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಣಾ ವಿನಯಸಿಂಹ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಪ್ರತಾಪ ಕುಮಾರಿ ದೇವಿ ಅವರೊಡನೆ ಮೈಸೂರಿನ ಜಗನ್ಮೋಹನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ 16 ವರ್ಷ. ಅವರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಗುರುಗಳನ್ನು ತಾಯಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಭಾಷೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ರಾಘವೇಂದ್ರರಾಯರು ಕಲಿಸಿದರೆ, ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಇತರ ತರಬೇತಿ, ಶಿಸ್ತು ಹಾಗೂ ಸಮಯಪಾಲನೆಯನ್ನು ಐ.ಪಿ.ಎಸ್. ಅಧಿಕಾರಿ ಎಸ್.ಎಂ. ಫ್ರೇಸರ್ ಕಲಿಸಿದರು.

ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯಪಾಲನೆ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿ ಆಗಿದ್ದ ಫ್ರೇಸರ್ ಅವರು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಶಾಲೆ ನಡೆಸಲು ನಾಲ್ವಡಿ ಅವರ ತಾಯಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಏಕೆಂದರೆ, ಬಾಲಕ ನಾಲ್ವಡಿಯವರನ್ನು ತರಬೇತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇತರರು ಹೊರಗೆ ಕರೆದು ತರಬೇತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮಹಾರಾಣಿಯವರು 1892ರಲ್ಲಿ ನಜರ್​ಬಾದ್​ನಲ್ಲಿರುವ ವಸಂತ ಮಹಲ್​ಗೆ ಶಾಲೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್​ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಬೆಳಗ್ಗೆ 5ಕ್ಕೆ ಎದ್ದು ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಅಭ್ಯಾಸ, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮುಗಿಸಿ 11ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5ರವರೆಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಜತೆ ಡ್ರಿಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಕ್ರಿಕೆಟ್ (ಇವರ ತಂದೆ ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು), ಪೋಲೋ, ಅಂಗ ಸಾಧನೆ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ವೀಣೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆವರೆಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇವರ ತರಬೇತಿಗಳು ಹೇಗಿದ್ದವೆಂದರೆ, 7ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಫ್ರೇಸರ್ ಅವರು ಅನೇಕ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ, ಕೋರ್ಟ್​ಗಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬದ್ಧತೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ಶಿಸ್ತು, ಸಮಯಪಾಲನೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಲಿಸಿದರು.

ಕಹಿ ಘಟನೆಗಳು: ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವಾರು ಕಹಿ ಘಟನೆಗಳು ನಾಲ್ವಡಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ದೂರದ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ 1894ರ ಡಿಸೆಂಬರ್​ನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮೃತಪಟ್ಟರು. 897ರ ಫೆ. 27ರಂದು ಹಿರಿಯ ಅಕ್ಕ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮಣ್ಣಿಯವರ ಮದುವೆಯ ಹತ್ತನೇ ದಿನದ ಬೀಗರ ಔತಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರದ ಅರಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದು ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತು. ಎರಡನೇ ಅಕ್ಕನಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಂಜಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿಯವರು ಕ್ಷಯ ರೋಗ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅವರ ಮೂರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು 14 ವರ್ಷದ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ ಚೆಲುವಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿ, 15 ವರ್ಷದ ಕೆಂಪನಂಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ಮತ್ತು 15 ವರ್ಷದ ದೇವಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ಕೂಡ ಅದೇ ರೋಗದಿಂದ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಇದು ನಾಲ್ವಡಿಯವರಿಗಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಅರಮನೆಯ ಜನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಜನತೆ ಬಹಳ ದುಃಖ ತಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಮೈಸೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ‘ರಾಜಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ತಪ್ಪದ ಕಷ್ಟಗಳು, ಹುಲುಮಾನವರಾದ ನಮ್ಮದು ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ’ ಎಂದು ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲೇ ನೋಡಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಹಾರಾಜರು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 90 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯರೋಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಅಕ್ಕನ ಹೆಸರಿಟ್ಟದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಕೃಷ್ಣಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ಟಿ.ಬಿ. ಆಸ್ಪತ್ರೆ. ಅದನ್ನು ಪಿ.ಕೆ.ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈಗಲೂ ಅಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸಾಧನೆಗಳು: ನಾಲ್ವಡಿಯವರ 38 ವರ್ಷಗಳ (1902ರಿಂದ 1940) ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಾಧನೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಾಧನೆಗಳು ಇಂತಿವೆ. ಶಿವನಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾನೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಮೈಸೂರು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಶ್ವಸ್ಥ ಮಂಡಳಿ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಡುಗ್ಲಸ್ ರೈಸ್ (ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಮಾರಿಕಣಿವೆ ಅಣಿಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿದ ಇಂಜಿನಿಯರ್) ಅವರ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಂಬಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ ಅರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕೆಜಿಎಫ್​ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಅದಲ್ಲದೆ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು 1905ರಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದು, ಮೈಸೂರಿಗೆ 1906ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದು, 1909ರಲ್ಲಿ ದೇವದಾಸಿ ಪದ್ಧತಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದು, 1911ರಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕರ ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದು, 1908ರಿಂದ 1931ರವರೆಗೆ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿದ್ದು, 1913ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು, 1916ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, 1916ರಲ್ಲಿ ಗಂಧದೆಣ್ಣೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, 1918ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಹಿಂದುಳಿದವರ ಆಯೋಗ ರಚಿಸಿ ಲೆಸ್ಲಿ ಮಿಲ್ಲರ್​ರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದು, 1918ರಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, 1921ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, 1926ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲಿಸ್ಟ್ ರಿಲೀಫ್ ಆಕ್ಟ್ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದು, 1936ರಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿ ನಿಷೇಧ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಮಾಡಿದ್ದು, 1937ರಲ್ಲಿ ಅರಗು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು ಅವರ ಇನ್ನು ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು.