ಡಿಜಿಟಲ್ ವಹಿವಾಟು ವಂಚನೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಳ!

‘ಕನ್ಸೂಮರ್ ಈಸ್ ಕಿಂಗ್’ ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುವುದು ಸಹಜ. ಆಕರ್ಷಕ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಆನ್​ಲೈನ್ ವಂಚನೆಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅರಿವಿರುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬಲ ನೀಡಿರುವುದು ‘2019ರ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ’. ಈ ಹಿಂದೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ 1986ರ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆನ್​ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್, ಟೆಲಿ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಹಳೇ ಕಾಯ್ದೆ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ವರ್ತಮಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2020ರ ಜುಲೈನಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆರು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ಸೂಕ್ತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಹವಾಲು ಆಲಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಅನುಚಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಜಾಗೃತಿ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು (ಸಿಸಿಪಿಎ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಅನುಚಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ದೂರಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೂರನ್ನು ಲಿಖಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ (ಇ-ಫೈಲಿಂಗ್) ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಗ್ರಾಹಕರು, ನೋಂದಾಯಿತ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಅಥವಾ ಗ್ರಾಹಕರು ಅಪ್ರಾಪ್ತರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲಕರು ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ದೂರನ್ನು ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರಾಹಕರೇ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಘಟನೆಯ ವಿವರ, ಎದುರು ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಿಳಾಸ ಮತ್ತು ಬಯಸುವ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಬೇಕು. ಖರೀದಿಸಿದ ಬಿಲ್, ರಸೀದಿ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಿಲ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟೇಟ್​ವೆುಂಟ್ ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

5 ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 152 ತೀರ್ಪ: ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಆ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಿಗೂ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಸಿಸಿಪಿಎ) ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಸಿಪಿಎ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ 2020ರಿಂದ ಈವರೆಗೆ 152 ಅಂತಿಮ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, 3 ಕೋಟಿ ರೂ. ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದೆ.

ಆಚರಣೆ ಯಾಕೆ?: 1962ರ ಮಾರ್ಚ್ 15ರಂದು ಅಂದಿನ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಇದರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ 1983ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ 15ನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆ (ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಇಂಟರ್​ನ್ಯಾಷನಲ್) ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.