ಅತಂತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ: ಭಾರತ ಇಡಬೇಕಿದೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ!

ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟವು ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. 2024, ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ ದಂಗೆಯ ಬಳಿಕ "ಎರಡನೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾದ ಇಂದಿನ ಹೋರಾಟವು ಇದೀಗ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳ ಅಬ್ಬರ, ಕೋಮು ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಂತಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ. 2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಈ ಒಂದು ಹೋರಾಟ ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಕಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಆಗಿದೆ.

ಮುಹಮ್ಮದ್ ಯೂನಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ತನ್ನ ಪಾಲುದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಹಾದಿ ಹತ್ಯೆಯ ‘ಸೂತ್ರಧಾರ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತರೆ 2024ರ ದಂಗೆ ಮರುಕಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡುವುದೇ ಇದೀಗ ಬಾಂಗ್ಲಾಗೆ ಕಠಿಣ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ "ಇಂಡಿಯಾ ಔಟ್" (ಭಾರತ ಹೊರಹೋಗಲಿ) ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಈಗ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಶಬ್ದಕೋಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವುದು ಬಾಂಗ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಬಾಂಗ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಆಕ್ರೋಶದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಭದ್ರತೆಯೂ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಮೈಮೆನ್‌ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 25 ವರ್ಷದ ಹಿಂದೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ದೀಪು ಚಂದ್ರ ದಾಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಹತ್ಯೆಗೈದಿದ್ದು ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿದೆ. ಧರ್ಮನಿಂದನೆಯ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಆತನನ್ನು ಥಳಿಸಿ, ನೇಣು ಹಾಕಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯು ಇದನ್ನು "ಕಳವಳಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ" ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಳಗೆ, ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ತರ್ಕವೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಕಾಲದ "ಫಲಾನುಭವಿಗಳು", ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯ ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು ಎನ್ನುವಂತೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ನೆರೆಯ ಬಾಂಗ್ಲಾದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರಣ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2026ರ ಚುನಾವಣೆ ಕೇವಲ ಬಿಎನ್​ಪಿ ಮತ್ತು ಆವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮರುಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ನಿಜವಾದ ಕಥೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಮಾತ್ ಸಾಧಿಸಿರುವ ವಿಜಯವು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಒಂದಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಪ್ರಬಲ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಈ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳ ಏರಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಕೂಡ ಅದೇ ಚಳವಳಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸಿಟಿಜನ್ ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಿರುಕು ಮೂಡಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಒಂದು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಬದಲಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು 'ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಬಾರದು ಎಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಜಮಾತ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.

ಬಾಂಗ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ರಾಂತಿ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿರುವುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತ-ಬಾಂಗ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ ಈಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಮೂಲಕ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಉದ್ಯಮ ಈಗ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದರೂ, ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಎರಡಂಕಿ ದಾಟಿದೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಆಗುವ ರಫ್ತು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸದ್ಯದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕಳವಳಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಡುವೆ, 17 ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸದ ನಂತರ ತಾರಿಕ್ ರೆಹಮಾನ್ ಬಾಂಗ್ಲಾಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ತಾರಿಕ್​ ಆಗಮನವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ (BNP) ನಿಲುವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ "ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ"ವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿರುವ ರೆಹಮಾನ್, ಹೊಸ ಢಾಕಾ-ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್-ಬೀಜಿಂಗ್ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗುವ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕೂಡ ಗಂಭೀರವಾಗಿವೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಗುಪ್ತಚರ ಸಹಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾದ ಪ್ರಭಾವವೂ ಸೇರಿದರೆ, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಖಚಿತ.

ಈ ಆತಂಕವು ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅಥವಾ "ಚಿಕನ್ ನೆಕ್" ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಈ ಕಿರಿದಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಚರ್ಚೆಗಳು ಶುರುವಾಗಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಅಮೆರಿಕದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಸಂದೇಹವೂ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದೇ ತನ್ನ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹಸೀನಾ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ, ಈ ವದಂತಿಗಳು ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅವನತಿಯ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿದೆ. ತನ್ನ ಜತೆಗೆ ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಇದು ಬಹುತ್ವ ಅಥವಾ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ನಡುವಿನ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇತಿಹಾಸವು ಹೇಳುವಂತೆ, ಕವಲು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ 'ನೇಬರ್ಹುಡ್ ಫಸ್ಟ್' (Neighbourhood First) ಅಂದರೆ 'ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ' ಎನ್ನುವ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಲು ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ "ವೈಫಲ್ಯ" ಎನ್ನುವ ಬದಲು "ಗಂಭೀರ ಹಿನ್ನಡೆ" ಎನ್ನಬಹುದು.

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಾವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಿದ್ಧತೆಯೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದ ದೂರದೃಷ್ಟಿವುಳ್ಳ ಹಿತಚಿಂತಕರೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಸುಧಾರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಭಾರತ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ.