ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ನೀರಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಎಂದೂ, ಭೂಮಂಡಲದ ನೀರಿಗೆ ಭೌಮ ಎಂದೂ ಹೆಸರು. ಧಾರಾಜ, ಕರಕಾಭವ, ತೌಷಾರ, ಹೈಮ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾದ ದಿವ್ಯ ಜಲಗಳಿವೆ. ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಸಿ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರ, ಸ್ಪಟಿಕ, ಗಾಜು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಮಳೆಯ ನೀರೇ ಧಾರಾಜಲ. ಇದು ಮೂರೂ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸುವ, ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ, ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಧಕ, ತಂಪಾದ, ಬಲದಾಯಕ, ದೇಹಪೋಷಕ, ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ, ಜೀವನಾಧಾರ, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿದೆ. ಮೂರ್ಛೆ ತಪ್ಪುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ, ತೂಕಡಿಕೆ, ಮೈಯುರಿ, ಸುಸ್ತು, ದಣಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳ ನಿವಾರಕವಾಗಿದೆ. ಧಾರಾ ಜಲದಲ್ಲಿ ಗಾಂಗ, ಸಾಮುದ್ರ ಎಂಬೆರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಗಾಂಗ ಜಲವು ಕುಡಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು ತಡ ಮಳೆಗಾಲದ ನೀರು ಸೇವನೆಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಉಚಿತವಲ್ಲ. ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ಜುಲೈ-ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಉಳಿದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದರೂ ಸೇವಿಸುವುದು ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಆಯುರ್ವೆದ. ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಳೆಯ ನೀರಿಗೆ ಅನಾರ್ತವ ಜಲ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಮೂರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ಸೇವನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಆಲಿಕಲ್ಲಿನ ಕರಕಾ ಜಲವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ನೀರಿಗೆ ಅಮೃತದಂತಹ ಗುಣವಿದ್ದು, ಶರೀರವನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಗುಣವಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರ, ಶೀತಲವಾಗಿದ್ದು ಪಿತ್ತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ವಾತ, ಕಫಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ಉಗಮವಾಗುವ ಇಬ್ಬನಿಯ ನೀರಿಗೆ ತುಷಾರ ಜಲವೆಂದು ಹೆಸರಿದ್ದು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಸೇವನೆಗೆ ಅಪಥ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹಿತವಾಗಿದೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಫದ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಕಾಲಿನ ಬಿಗಿತ, ಗಂಟಲಿನ ತೊಂದರೆ, ಜೀರ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಮೂತ್ರ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ರಸಗ್ರಂಥಿಗಳ ವ್ಯಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹಿಮಪಾತದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ನೀರಿಗೆ ಹಿಮಜಲ, ಹಿಮಾಂಬು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಶೀತಲವಾಗಿದ್ದು ಪಿತ್ತ ರೋಗಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಣ ಗುಣ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
