ಪತಂಜಲಿ ತನ್ನ ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ನಿಯಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದ ಎರಡನೇ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಐದು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಎರಡನೇ ಮೆಟ್ಟಿಲು ‘ನಿಯಮ’. ‘ಶೌಚ’ವೆಂಬುದು ದೇಹ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ಶುದ್ಧಿ. ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಶುಚಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶುಭ್ರತೆ ಬಹಳ ಅಗತ್ಯ. ಶರೀರ ಶುದ್ಧಿಯಾದರೆ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಸಂತೋಷ’: ಸಂತೃಪ್ತಿ ನಮ್ಮ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪ. ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಲಭಿಸಲಾರದು. ‘ತಪಸ್ಸು’: ಈ ಪದವು ತಪ್ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿರುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಭಗವಂತನ ಕಡೆಗೆ ಒಲವಿದ್ದು ಈಶ್ವರಾರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ತಪಸ್ಸೇ ಆಗಿದೆ. ‘ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ’: ಸ್ವಯಂ ಅಧ್ಯಯನ ಯಾ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ. ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು, ಚಿಂತನ,ಮಂಥನ ಮಾಡಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಸಜ್ಜನರ ಸಹವಾಸ ಮಾಡುವುದು. ‘ಈಶ್ವರ ಪ್ರಣಿಧಾನ’: ಪರಮಾತ್ಮನ ಆರಾಧನೆ. ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಇಷ್ಟದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಇಷ್ಟದೇವರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನದಿಂದ ಸುಖದುಃಖವನ್ನು ಭಗವದರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕು.
