ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲ್ಮೆಗೆ ಕಾರಣ ವಾಗಿದ್ದು ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಬದುಕು. ಆದರೆ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಮರಣಾನಂತರ ಮರಾಠರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಗಲರು ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದರು. ಮತಾಂಧನಾಗಿದ್ದ ಔರಂಗಜೇಬನು ಶಿವಾಜಿಯ ಮಗನಾದ ಸಂಭಾಜಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅವನನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹದೊಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೊಳಕಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಡಬೇಕೆಂದು ದರ್ಪದ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸಂಭಾಜಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿದ ಔರಂಗಜೇಬ್, ನಿಶ್ಯಕ್ತನಾಗದ ಮತ್ತು ಕಳೆಗುಂದದ ಸಂಭಾಜಿಯ ಮುಖ ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡರೂ ತೋರಗೊಡದೆ, ‘ನೀನು ನಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತೇವೆ’ ಎಂದು ಆಮಿಷ ತೋರಿಸಿದ. ಆಗ ಸಂಭಾಜಿ, ‘ನಿನ್ನ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಏನು ಮಾಡುವೆ?’ ಎಂದು ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ‘ನಿನ್ನ ಶಿರಚ್ಛೇದನ ಮಾಡುವೆ’ ಎಂದು ಔರಂಗಜೇಬನು ಬೆದರಿಸಿದ. ಪರಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಬದಲು, ತನ್ನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪುವುದೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಂದು ತಲೆಯೆತ್ತಿ, ಎದೆಯುಬ್ಬಿಸಿ ಹೇಳಿದ ಸಂಭಾಜಿ. ಒಡನೆಯೇ ಔರಂಗಜೇಬ್ ತನ್ನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಂಭಾಜಿಯ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡುವ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದ. ಅದರಂತೆ ಸೈನಿಕರು ಸಂಭಾಜಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶಿವಾಜಿ ಸ್ವಧರ್ಮ-ಸ್ವದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದರು. ಮಗ ಸಂಭಾಜಿ ತಂದೆಯಂತೆ ಸ್ವಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಕೊಟ್ಟು ಯೋಗ್ಯ ತಂದೆಯ ಯೋಗ್ಯ ಮಗನಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಶೇಷನಾದ.
