

ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಲಮಹಾಭೂತದ ಆಧಿಕ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ನಾಲಿಗೆಗೆ ಜಲವೇ ಇಂದ್ರಿಯ ದ್ರವ್ಯ. ರುಚಿ ಹಾಗೂ ಪಚನವೇ ಇಂದ್ರಿಯ ಅರ್ಥ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯ. ರಸವೇ ಇಂದ್ರಿಯ ಬುದ್ಧಿ. ರುಚಿ ಗ್ರಹಣ ಹಾಗೂ ಮಾತು ಇಂದ್ರಿಯ ವೃತ್ತಿ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಯಾವುದೋ ಆಹಾರ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕಿದರೂ ಅದರ ರುಚಿಯೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಏನು ತಿಂದಿದ್ದೇವೆಂಬ ಅರಿವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಹಾರವನ್ನು ನಾಲಿಗೆ ಸವಿದದ್ದೂ ಸತ್ಯ. ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದದ್ದೂ ನಿಜ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಇವಿಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮವೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ರುಚಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದನೀಡುತ್ತದೆ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತು ಬೆಳ್ಳಿ, ಮೌನ ಬಂಗಾರ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಮಾತು,