ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆಂದರೆ, ‘ನನ್ನ ಇಷ್ಟ, ನನ್ನ ಏಳಿಗೆ, ನನ್ನ ಬಯಕೆ, ನನ್ನ ಸಂತೋಷ’ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾವನೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ನಾನು’, ‘ನನ್ನ’, ‘ನನಗೆ’ ಎಂಬುದೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಮೆಯನ್ನು ದಾಟಿದರೆ, ‘ನಾನು’ ಎಂಬುದರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೇ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾದರೆ ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಮಿತಿಮೀರಿದರೆ ಲಾಡು ‘ನನ್ನ’ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪಾಯವೆಂಬ ಸೂಚನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ, ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಿದರೆ ‘ನಾನು’ ಇಲ್ಲವಾಗಬಹುದು. ‘ನನ್ನ’ ಇಷ್ಟ-ಹವ್ಯಾಸ ಮಿತಿಮೀರಿದರೆ, ನನ್ನ ಮನೆ-ಮಠವೆಲ್ಲ ಹರಾಜಿಗೆ ಬಂದೀತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಇತಿ-ಮಿತಿಗಳಿರುವುದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಪದವೇ ಪದಾರ್ಥದ ನಿಜ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಸ್ವತಂತ್ರ’ ಎಂಬ ಪದದ ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡಿದರೇ ‘ಸ್ವ’ ಎಂಬುದು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ವದೇಶ, ಸ್ವಸ್ಥ, ಸ್ವರಾಜ್ಯ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ ನೋಡಬಹುದು. ನಾನು(ಸ್ವ) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಇರುವುದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಯೋಜನೆ(ತಂತ್ರ) ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ‘ಚೆನ್ನು’ ಎಂಬುದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನಾನಾ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಕ್ಕೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆ. ಎರಡನೆಯ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಿಕ-ಮಾನಸಿಕ ಆಲೋಚನೆಯ ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಜನೆ. ನಮ್ಮ ಒಳ-ಹೊರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿರೂಪವಾಗಿ ಕಾಯುವ ದೇವತೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಒಂದುಂಟು. ಅದನ್ನು ಪಡೆವ ವಿಧಾನ, ಯೋಜನೆಗಳುಂಟು. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಇರುವಂತಹ ಸ್ತರವೇ ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಸುಖ ಎಂಬುದು. ಈ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಸ್ತರವು ಪರಮಾತ್ಮ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂಬ ಯೋಜನೆ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖ, ಮಾನಸಿಕ ತೃಪ್ತಿ, ದೇವತಾಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಪರಮಾನಂದದವರೆಗೂ ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಯೋಜನೆ ಎಂಬುದು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿ. ಶ್ರೀರಂಗಮಹಾಗುರುಗಳು ಸಾರಿದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ-ಸ್ವದೇಶಗಳ ಮರ್ಮವಿದು. ಭಾರತ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ‘ಸ್ವದೇಶೋ ಭುವನತ್ರಯಂ’ ಎಂಬ ಉದ್ಘೋಷದ ಒಳಾರ್ಥವೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ.
