ಮುಂದುವರಿದು ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ‘ಅಶಿಕ್ಷಿತರಿಗೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡಿ; ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಿತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡಿ.’ ಏಕೆಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅರ್ಥಹೀನ ಆಡಂಬರಗಳೆಲ್ಲ ಶಿಕ್ಷಿತ ವರ್ಗದಲ್ಲೆ ಜಾಸ್ತಿ ಇರುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬಸ್ಸ್ಟಾ್ಯಂಡಿನಲ್ಲಿ, ರೈಲ್ವೇ ಸ್ಟೇಷನ್, ಮಾರ್ಕೆಟ್, ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಅವಿದ್ಯಾವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಪರತೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಕೊಟ್ಟಮಾತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬದ್ಧತೆ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೌಜನ್ಯ, ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ವಿದ್ಯಾವಂತರಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕಾಣುವ ಶೇಕಡ 90 ರಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ನಯವಂಚಕತನ, ಸ್ವಾರ್ಥ, ಭ್ರಷ್ಟತೆ, ನರಿಸಂಸ್ಕ್ರತಿ; ಯಾವ ಮಾರ್ಗವಾದರೂ ಸರಿಯೆ ಎಷ್ಟೇ ಮೌಲ್ಯಹೀನವಾಗಿದ್ದರೂ ಸರಿಯೇ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಆದರೆ ಆಯಿತು, ಮೋಸ, ಅನ್ಯಾಯ, ವಂಚನೆಗಳ ಮೊರೆಹೊಕ್ಕಾದರೂ ಸರಿಯೆ! ಹಾಗೆ ಬದುಕುವುದು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ smartness! ಇಲ್ಲಾಂದ್ರೆ ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಿಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನದ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಆದರ್ಶ ಮಹಾಪುರುಷರ ಮಹಾತ್ಮರ ಜೀವನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವರಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಜೀವನ ಎಂಬುದರ ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರವೂ ಅವರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ Science of Physics, Science of Biology ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಹೊರತು Life Science ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದರ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾದ Moral Scienceನಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇವರು ಯಾರ ಪದವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೊ ಅವರೆಲ್ಲ Life science ಮತ್ತು moral science ಅಥವಾ ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡವರು. ಬಹುಶಃ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳೇ ಪ್ರಬಲ. ಇರುವ ಕೆಲವೇ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳು ಇವುಗಳ ಭಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿದುಹೋಗಿವೆ ಎಂಬ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ ಇದೇ.
