ಸನಾತನ ಭಾರತೀಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯು ಮಾನವ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೂ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಇರುವ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಆದಕಾರಣ ಪ್ರಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು. ಅದರ ಚಾಂಚಲ್ಯವನ್ನು- ಕಪಿತ್ವವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣ, ಧ್ಯಾನ, ಸಮಾಧಿ ಎಂಬ ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು. ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಮನವೆಂಬ ಪಕ್ಷಿಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಪಾದಗಳು, ಶ್ವಾಸನಿಶ್ವಾಸಗಳೇ ರೆಕ್ಕೆಗಳು. ಇದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನೂ, ಪಾದಗಳನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಒಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೂರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ ಮುಂತಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೊರವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ, ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡಿದರೆ ಮನಸ್ಸು ಹೊರವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಒಳಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸರಿದು ದೈವೀಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೂ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು.
