ಒಂದು ದೇಶದ ಜನತೆಯ ಜೀವನ, ಇತಿಹಾಸ, ಚರಿತ್ರೆ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿಯೋ ಹುಟ್ಟಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರಿ ಅಪಾರ, ಅಗಾಧವೆನಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದು ದೊಡ್ಡದಾಗಲು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಹೋಗುವಾಗ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿದ ನೂರಾರು ತೊರೆಗಳು, ಹಳ್ಳಗಳು, ಹೊಳೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಾನುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದದ್ದು, ವಿಸ್ತಾರವಾದದ್ದು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಥೆ. ಅದು ಗಾಂಧಿ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ರಭಸದ ಪ್ರವಾಹೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹರಿಯಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಉಪನದಿಗಳೇ ಕಾರಣ. ಆ ಉಪನದಿಗಳು ಒಂದೆರಡಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು, ಲಕ್ಷಗಳು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ, ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರು. ಆಂತಹವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾದವರು ಕ್ಷಾತ್ರಕೆಚ್ಚಿನ, ಗಟ್ಟಿ ಎದೆಯ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು.
