ಸತ್ಯದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಸತ್ವವಿಲ್ಲದ ಭಾರತೀಯರು ಶುದ್ಧ ಮೂರ್ಖರೆಂಬ ಕರ್ಜನನ ಹೀಯಾಳಿಕೆಗೆ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಂಗ್ಲ ಕವನಕ್ಕೂ ಸಮನಾಗದೆಂಬ ಮೆಕಾಲೆಯ ದುರಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಹೊತ್ತಗೆಯು ಕಾಣೆಯವರನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ-ವ್ಯಾಸತುಲ್ಯರನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಮಹಾಕವಿ ಕಾಳಿದಾಸನ ‘ಸಂತಃ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾನ್ಯತರದ್ಭಜಂತೇ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ, ನಾಲ್ಕು ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಯಾವರ್ತದ ಧಾರ್ವಿುಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉದ್ಯಾನಾವಯಾನ ಪರಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರು. ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ ಭಾರತೀಯರೂ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರೂ ಕಾಣೆಯವರ ಮತವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವುದು ವಿದ್ವನ್ಮಣಿಯ ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠೆ, ಕರ್ತವ್ಯತತ್ಪರತೆ, ಕಾರ್ಯಶ್ರದ್ಧೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಆಡುಮುಟ್ಟದ ಸೊಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಪಿ.ವಿ.ಕಾಣೆಯವರು ಬರೆಯದ ಕ್ಷೇತ್ರವಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮ-ಸಾಹಿತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಬರಹವಿಧಾನ, ಗಣಿತ, ನಾಟಕ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹರ್ಷಚರಿತ, ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ, ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೂ, ಕಾವ್ಯನಾಟಕಗಳ ಸಮದರ್ಶಿತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವೇದಾಂತಕೇಸರಿ ಕಾಣೆ ಉನ್ನತ ಯೋಚನೆ-ಸರಳ ಬದುಕಿಗೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಕಾಲ ಮುಂದೆ ಹೋದಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೂ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದರೆ ಮಾತ್ರ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬಹುದೆಂಬ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಅವರು ಮಹಿಳಾಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನತೆ, ಮತಸಮನ್ವಯದ ಬಗೆಗಿದ್ದ ಕುಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ದೂರವಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಿದರು.
