ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಸರ್ವಾಂಗೀಣವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಯಶಸ್ವಿ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ವೈದ್ಯರ ಪ್ರಯತ್ನ, ರೋಗಿಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಎರಡೂ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರಲೇಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅಭೀಷ್ಟಗಳೆಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಫಲ ಸಿಗಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿರಬೇಕು. ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಿಂಹದ ಬಾಯಿಗೆ ಅದರ ಆಹಾರವಾದ ಮೃಗಗಳು ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಬಂದು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ವನರಾಜನಾದರೇನು, ಆಹಾರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಸಿಂಹದ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನ ಇರಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ಸುಭಾಷಿತದ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನೀಯ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹಿತ, ಪಥ್ಯ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ಭಿಷಗ್ಜಿತ, ಭೇಷಜ, ಶಮನ, ಶಸ್ತ, ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾಪನ, ಔಷಧ, ವ್ಯಾಧಿಹರ, ಸಾಧನ ಎಂಬ ಹಲವಾರು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳನ್ನು ಆಯುರ್ವೆದ ಹೇಳಿದೆ. ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧರ್ಮ ಅರ್ಜನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಳೆತನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧನವನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಯಶಸ್ಸು, ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜತೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ, ಅನುಭವ, ಪರಿಣತಿಗಳನ್ನಂತೂ ನೀಡಿಯೇ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದೂ ನಿಷ್ಪಲ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಯುರ್ವೆದ ಸುಭಾಷಿತವು ಮಾರ್ವಿುಕವಾಗಿದೆ.
