ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳನ್ನೊಡ್ಡಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಲ ಎರಡಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ವಿಭಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಬಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜಕಾರಣ ಎಂದು. ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಮಾನವಾದುವು, ಅವುಗಳಿಗೆ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಯಾವ ನಾಯಕನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ದೇಶ ಅದೆಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಮಾತಿಗೆ ಇತರ ದೇಶಗಳು ಜೀ ಹುಜೂರ್ ಎನ್ನಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲರೂ ತನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳಬೇಕು ಎಂದು ದೇಶವೊಂದು ಬಯಸಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಅಂತ ಒಂದು ದೇಶವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇಶಗಳು ಅದರ ಹಿಂಬಾಲಕರಷ್ಟೇ. ನಾಯಕ ದೇಶದ ಮಾತು ಅಲ್ಲಿ ವೇದವಾಕ್ಯ. ಅದನ್ನು ಮೀರುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಿಂಬಾಲಕರಿಗಿರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಹಯೋಗಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಡಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂದರೆ ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ ನ್ಯಾಟೋ ಕೂಟವನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮತ್ತದರ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಹಯೋಗಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ನಿರಂಕುಶ ನಾಯಕ, ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ನ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ದೇಶಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವಂತಿಕೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಹಿಂಬಾಲಕರು ಅಷ್ಟೇ. ಹೇಳಿಕೇಳಿ ಅವೆಲ್ಲ ಮಾಸ್ಕೋದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಎಂದೇ ‘ಖ್ಯಾತಿ’ ಹೊಂದಿದ್ದವು! ಯಾವ ಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದಂತೆ ಕುಣಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು!
