ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗ (Lunar Calendar) ಪದ್ಧತಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸವಗಳು ಬಹುತೇಕ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಪೌರ್ಣಿಮೆಯ ದಿನಗಳಂದು ಘಟಿಸುತ್ತವೆ. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪದ್ಧತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಯಗಳ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ 29.5 ದಿನಗಳಿದ್ದು, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 354 ದಿನಗಳು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಿಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ 365 ದಿನಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ವರ್ಷದ ದಿನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು 30 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಅಧಿಕ ಮಾಸವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲವು ವೇದಾಂಗವಾದ ಜ್ಯೋತಿಷದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದ ದಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ನೂತನ ಮಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಆರಂಭದ ದಿನ ಪೌರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥರ್ವಣವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ವರ್ಷದ 12 ತಿಂಗಳುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಆಯಾ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಪೌರ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನು ಯಾವ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ (Constellation) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಂಬ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಗಣದಲ್ಲಿ ಪೌರ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಿಂಗಳನ್ನು ಚೈತ್ರಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಚೈತ್ರ, ವೈಶಾಖ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಆಷಾಢ, ಶ್ರಾವಣ, ಭಾದ್ರಪದ, ಅಶ್ವಯುಜ, ಕಾರ್ತಿಕ, ಮಾರ್ಗಶಿರ, ಪೌಷ್ಯ, ಮಾಘ ಮತ್ತು ಫಾಲ್ಗುಣ- ಇವು ಭಾರತೀಯ ಮಾಸಗಳಾಗಿವೆ. ಈಗ ನಾವು ಪ್ರತೀ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉತ್ಸವಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
