ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಒಂದು ಸಿಂಹಿಣಿ ಒಮ್ಮೆ ಕುರಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಮರಿಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತು, ಅತಿ ಆಯಾಸದಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಿಂಹದ ಮರಿ ಕುರಿಗಳ ಮಂದೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಕುರಿಗಳೇ ಅದರ ಲಾಲನೆ-ಪಾಲನೆ ಮಾಡಿದವು. ಕುರಿಗಳ ಸಹವಾಸದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಸಿಂಹದ ಮರಿ ತಾನೂ ಒಂದು ಕುರಿಯ ಮರಿಯಾಗಿ ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಕುರಿಯಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ ಈ ಕುರಿಗಳ ಮಂದೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಿಂಹ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. ಸಿಂಹವನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಕುರಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿ ಓಡಿದವು. ಕುರಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹದ ಮರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಸಿಂಹ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ‘ನೀನೇಕೆ ಕುರಿಗಳ ಜೊತೆ ಇದ್ದೀಯ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿತು. ಆಗ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಸಿಂಹದ ಮರಿ, ‘ನಾನೂ ಕುರಿಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕುರಿಗಳ ಜೊತೆಯಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಆ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಕೊಳದ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಒಮ್ಮೆ ಗರ್ಜಿಸಿತು. ಆಗ ಸಿಂಹದ ಮರಿ ತಾನೂ ಸಿಂಹವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು, ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ತನ್ನ ಜನ್ಮದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಕುರಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಸಿಂಹದ ಮರಿ ತಾನೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಕುರಿಯೇ ಎಂಬ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಸಿಂಹವನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಾನೂ ಕೂಡ ಸಿಂಹವೇ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಎಂದೂ ತಾನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೊಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾನವನನ್ನು, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿ ಮಾತ್ರ ಪಾರು ಮಾಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಾನವ ಜನಾಂಗವನ್ನು ದೈವತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾನವನನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ‘ಮಾಯೆ’ಯೇ ಕಾರಣವೆಂದು ವೇದೋಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಮಾಯೆಯೆಂದರೆ ‘ಯಾವುದು ಇಲ್ಲವೋ ಅದು’ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಇಂತಹ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಅದನ್ನೇ ಮೋಕ್ಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೋಕ್ಷವೆಂದರೆ ಮೋಹಕ್ಷಯವೇ. ಆಸೆ ಹಾಗೂ ಮೋಹಗಳ ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದೇ ಮೋಕ್ಷ. ಇದನ್ನೇ ಮುಕ್ತಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
