ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಇರುವವರ ಅನುಭವದ ಮಾತು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಶಿಕ್ಷೆಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ದಂಡಪ್ರಮಾಣ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಂದಿನ ಕಾಲದ ಕೆಲವೊಂದು ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಕೆಲವೊಂದು ಕಲಂಗಳು ಇಂದಿಗೆ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದ್ದು, ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ. ಭಾರತೀಯ ಸಾಕ್ಷ ್ಯ ಅಧಿನಿಯಮ (Indian Evidence Act,1860) ದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡಿಎನ್ಎ, ಬ್ರೇನ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ, Ballistic Evidenceನಂಥ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಇನ್ನು ದಂಡ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ (CRPC) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ ಅಪರಾಧದ ಸಂಜ್ಞೆ (Cognizance) ಎಂದರೇನು, ಅದನ್ನು ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ಯಾವ ರೀತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳೇನು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬರಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪೊಲೀಸರು ಅಂತಿಮ ವರದಿ ಅಥವಾ ‘ಬಿ’ ಅಂತಿಮ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿ ‘ಬಿ’ ಅಂತಿಮ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ಯಾವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು, ನಂತರ ದೂರುದಾರರು ಯಾವ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು, ತಕರಾರು ಅರ್ಜಿ ಯಾವ ರೀತಿ ಇರಬೇಕು, ‘ಬಿ’ ಅಂತಿಮ ಅರ್ಜಿಗೆ ತಕರಾರು ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆ ಏನಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಬರಬೇಕಿದೆ. ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಆದೇಶ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕೂಡ ಇದೆ, ದೂರುದಾರರು ಹಾಜರಾಗದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೂರು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲದೆ ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪೀಲು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಮಯ ಹಾಗೂ ಶ್ರಮ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಅನೇಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪದೇಪದೆ ಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಕಾನೂನಿನ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ತೊಡಕುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಸದಾವಕಾಶ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅಮೃತ ಮಹೋತ್ಸವದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದು ದೇಶದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ನಮ್ಮ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಇಂತಹ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು, ಕಾನೂನಿನ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಮಯೋಚಿತ ಸಲಹೆ, ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ನಾವು ಕೂಡ ನೀಡಬಹುದಲ್ಲವೇ?
