ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಸುಮಾರು 30-35 ಶುದ್ಧ ಗೋತಳಿಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪುಸಿಂಧಿ, ಥಾರ್ ಪಾರ್ಕರ್ ಸಹಿವಾಲ್, ಹರ್ಯಾಣಾ, ರಾಟಿ, ಗಿರ್, ಕಂಕ್ರೇಜ್ ಇವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ತಳಿಗಳಾದರೆ, ದೇವಣಿ, ಖಿಲ್ಲಾರಿ, ಒಂಗೋಲ್, ಕೃಷ್ಣಾತೀರಿ, ಅಮೃತಮಹಲ್, ಹಳ್ಳಿಕಾರ್, ವೆಚ್ಚೂರ್, ಅಂಬ್ಲಾಚೆರಿ, ಕಂಗಾಯಂ, ಅಲಂಬಾಡಿ ಇವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಗಳು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡು ಗಿಡ್ಡದಂತಹ ಕೆಲವು ತಳಿಗಳೂ ಇವೆ. ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿಟ್ಟು ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವವರು ವಿದೇಶಿ ತಳಿ ಅಥವಾ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ದೇಶಿ ತಳಿಗಳ ಹಾಲಿಗೂ ಜೆರ್ಸಿ ಮುಂತಾದ ದನಗಳ ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡು ಬರದಿದ್ದರೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ, ಆರೋಗ್ಯ ವೃದ್ಧಿಸುವ ಅಂಶ ಮುಂತಾದವುಗಳೆಲ್ಲ ದೇಶಿ ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಹೋಮ, ಹವನ ಮುಂತಾದ ಧಾರ್ವಿುಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ದೇಶಿ ಹಸುಗಳ ಹಾಲು, ತುಪ್ಪಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ದೇಶಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಸಾಕುವವರು ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಹಾಲು, ತುಪ್ಪಗಳು ದೊರೆಯುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಗರಪಂಚಮಿಯಂದು ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಹಾಲನ್ನು ಬಳಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಗ್ರಾಮೀಣರ ಬದುಕು ಸುಧಾರಿಸಿರುವುದಂತೂ ಸತ್ಯ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೂ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದೆ.
