Human Interference: ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನ ಒಂದು ಕಾಡಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಡಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡೋದು, ಕೃತಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸೋದು ನಿಜವಾಗ್ಲೂ ಉಪಯೋಗ ಆಗುತ್ತಾ? ಅಥವಾ ಅವು ಇರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಡು, ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನ ಕಾಪಾಡಿದ್ರೆ ಸಾಕಾ? ಹುಲಿ, ಚೀತಾಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಡುವೆ ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಈಗ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿವೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಬುಕ್ಸಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಹಾಗೂ 2022ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕುನೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೀತಾ’ ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ನೀಡಿವೆ.
ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು, ಕೃತಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಸಕ್ರಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು. ಇವು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ, ನೀರು, ಸೂಕ್ತ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಇರಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಿಡುವುದರಿಂದಲೇ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ತೋಳಗಳು, ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಹಕ್ಕಿ, ಅಪರೂಪದ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳಿಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯ. ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳು ಬೇಕು.
ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹಣಕಾಸು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಗತ್ಯ. ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಪಕ ಅನುದಾನ ಬೇಕು. ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುವ ಸವಾಲಿನ ಜತೆಗೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ತಡೆಯುತ್ತಲೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಿದ್ದರೆ ಅನೇಕ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮಾನವನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಬಲ್ಲವು. ಆದರೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಜತೆಗೆ ಕಾಡು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮಾನವನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಉಳಿವಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರದ ರಕ್ಷಣೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಾಗಬೇಕು.