ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ತಿಥಿಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 24 ಏಕಾದಶಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಮೂಲ ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಗೆ(Vaikuntha Ekadashi) ಏಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಂತು? ಏಕಾದಶಿಯ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ ಏನು? ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲು ಬರುವ ಏಕಾದಶಿಯೇ ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ ಈ ದಿನದಂದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ವೈಕುಂಠದ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ‘ಮೋಕ್ಷ ಏಕಾದಶಿ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಪಾಪಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ವಿಶೇಷ.
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಕುಂಠವು ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯ ಈ ದಿನದಂದು ವೈಕುಂಠದ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಾಯಣವು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಾಯಣ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದಿನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರ ದರ್ಶನವು ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಭ್ರವಾದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.
ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ.
ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹರಡಿ ನಂತರ ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇರಿಸಿ.
ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹೂವು, ಶ್ರೀಗಂಧ, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ.
ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ(ಓಂ ನಾರಾಯಣಾಯ ವಿದ್ಮಹೇ, ವಾಸುದೇವಯಾ ಧೀಮಹಿ, ತನ್ನೋ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಚೋದಯಾತ್), ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ
ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ನೈವೇದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಅಥವಾ ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಇತರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಆರತಿ ಮಾಡಿ
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಂಥನ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಮೃತವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಏಕಾದಶಿ ದಿನದಂದು ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ದಿನವನ್ನು ತುಂಬಾ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೆ ಮುರಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಿಷ್ಣು ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆ ಶಕ್ತಿಯು ಮುರಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ಆ ಶಕ್ತಿಗೆ ವಿಷ್ಣು ‘ಏಕಾದಶಿ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.