Lord Rama : ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಕೇವಲ ಶೌರ್ಯವೊಂದೇ ಸಾಕಾಗಲಿಲ್ಲವೇ? ಸಮುದ್ರವನ್ನೇ ದಾಟಿ ಲಂಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ರಾಮನಿಗೆ, ಯುದ್ಧ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತೇ? ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯ ಹಿಂದೆ, ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರದ ದೇವಿ ಆರಾಧನೆಯ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ. ಅದುವೇ ಅಕಾಲ ಬೋಧನೆ ಅಂದರೆ ವಾಡಿಕೆಯ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ ಆರಾಧಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಈ ಕಥೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಂಗಾಳದ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ವಿಷಯ ನೆನಪಿರಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಎಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಘಟನೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ.
ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಶ್ರೀರಾಮ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ. ವಾನರಸೇನೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ ಲಂಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದ ಭೀಕರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾವಣನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಅವನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತಿದ್ದ ವರಗಳು ರಾಮನ ಪಾಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದ್ದವು. ಬಂಗಾಳದ ಕೃತ್ತಿವಾಸಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾವಣನು ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಆರಾಧಕನಾಗಿದ್ದ. ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ತನ್ನೊಂದಿಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಅವನಿಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯು ರಾವಣನ ರಥದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಳು ಎಂದೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಈಗ ಧರ್ಮದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ರಾಮನಿಗೆ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಆಕೆಯ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ರಾಮನು ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಸಂತಕಾಲದ ಮಹತ್ವವಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಪೂಜೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಅಕಾಲ ಬೋಧನೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಅಕಾಲ ಎಂದರೆ ನಿಗದಿತ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಸಮಯ ಬೋಧನೆ ಎಂದರೆ ಎಚ್ಚರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಥೆಯೇ ಬಂಗಾಳದ ಶರತ್ಕಾಲದ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ರಾಮನು 108 ನೀಲಕಮಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅಪರೂಪದ ಈ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಮನ ಆದೇಶದಂತೆ ಹನುಮಂತನು ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು 108 ನೀಲಕಮಲಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಂದನು. ಪೂಜೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ರಾಮನು ಒಂದೊಂದೇ ಹೂವನ್ನು ದೇವಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಹೂವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. 108 ಹೂವುಗಳು ಇರಬೇಕಾದಲ್ಲಿ 107 ಹೂವುಗಳಷ್ಟೇ ಇದ್ದವು. ಪೂಜೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನೊಂದು ಹೂವು ಬೇಕಿತ್ತು. ಇಡೀ ಪೂಜೆಯೇ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಯಿತು. ಹೂವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಮತ್ತೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವ ಬದಲು ರಾಮನು ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ರಾಮನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೀಲಕಮಲಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಕೊನೆಯ ಹೂವಿನ ಬದಲಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಮುಂದಾದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ರಾಮನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಮುಂದಾದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಭಕ್ತಿ, ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕಂಡ ದೇವಿಯು ಸಂತುಷ್ಟಳಾದಳು. ರಾಮನನ್ನು ತಡೆದು ಆತನಿಗೆ ವಿಜಯದ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದಳು. ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಆಕೆಯ ಅನುಗ್ರಹ ದೊರೆಯಿತು. ರಾಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಧರ್ಮದ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ದೇವಿಗೆ ಹೂವು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. 108ನೇ ಹೂವಿನ ಬದಲಿಗೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಲು ಮುಂದಾದ ರಾಮನ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ಇಂದಿಗೂ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದ ರಾಮನು ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯ ಅಂತ್ಯಭಾಗ. ಈ ವಿಜಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನವೇ ವಿಜಯದಶಮಿ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ದಿನವು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾಳದ ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಈ ಅಕಾಲ ಬೋಧನೆಯ ಕಥೆಯು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ರಾಮನು ದುರ್ಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ 108 ನೀಲಕಮಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಕಥೆಯು ಕೃತ್ತಿವಾಸಿ ರಾಮಾಯಣದಂತಹ ಬಂಗಾಳಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಘಟನೆ ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಎಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲೂ ಇರುವ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಘಟನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಂಥವೂ ಕೂಡಾ ರಾಮಾಯಣದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಜಯದಶಮಿ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ದಿನವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ತಾಳ್ಮೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನವೂ ಹೌದು. ರಾಮನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ 108 ನೀಲಕಮಲಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದು ಅವನ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪ. ಅಡೆತಡೆ ಎದುರಾದಾಗ ಗುರಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡದೆ, ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಹೂವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದ ರಾಮನ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಈ ಕಥೆಯ ನಿಜವಾದ ವಿಶೇಷತೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ನಾವು ಆಚರಿಸುವ ವಿಜಯದ ಅರ್ಥವೂ ಇದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು. ಆಗ ದೇವಿಯೆ ನಮ್ಮ, ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಒಲಿಯುತ್ತಾಳೆ, (ಏಜೆನ್ಸೀಸ್).