ಮೈಸೂರಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ( Chamundeshwari ) ದೇವಿಯ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಗಲೇ ಶಕ್ತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಿಗೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೇಗೆ ಬಂತು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕುತೂಹಲ ನಿಮಗಿದೆಯೇ? ಈ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಕಥೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಇದೆ.
ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಅಟ್ಟಹಾಸ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ದೇವಿಯು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿಯ ಉಗ್ರರೂಪಕ್ಕೆ ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಈ ಕಥೆಯೇ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ.
ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸ ಸಹೋದರರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಬಲಿಷ್ಠ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ದೇವಿಯ ಅಪ್ರತಿಮ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡರು. ಆಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕೆಂದು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ದೇವಿಯು ಅವರ ಆಜ್ಞೆಗೆ ತಲೆಬಾಗಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಯಾರೂ ತನ್ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಆಕೆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಈ ಸಂಗತಿ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೇನೆಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು.
ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಯುದ್ಧ ಭೀಕರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ರಾಕ್ಷಸರ ಸೇನೆಯು ದೇವಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಾಗ, ಅಂಬಿಕೆಯ ಮುಖ ಕೋಪದಿಂದ ಕಪ್ಪಾಯಿತು ಎಂದು ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಹಣೆಯಿಂದ ಭಯಂಕರ ರೂಪದ ಕಾಳಿಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಳು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ರಾಕ್ಷಸರ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಗಿಬಿದ್ದ ಕಾಳಿಯು ಶತ್ರುಗಳ ನಡುವೆ ಭೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಳು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರು ಕಾಳಿಯ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲಾಗದೆ ಹೋದರು. ಕೊನೆಗೆ ಕಾಳಿಯು ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಚಂಡಿಕಾದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ತಂದಳು. ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಿದ ಈ ಘಟನೆ ದೇವೀ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಾಳಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಚಂಡಿಕಾದೇವಿ ಆಕೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದಳು ಎಂಬುದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಂಡನ ಹೆಸರಿನ ಚಾ ಮತ್ತು ಮುಂಡನ ಹೆಸರಿನ ಮುಂಡ ಸೇರಿ ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿಯ ಉಗ್ರಶಕ್ತಿಯ ರೂಪವೇ ಚಾಮುಂಡಾ. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ಚಾಮುಂಡಿ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಭಕ್ತರು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಶ್ವರಿ ಎಂಬುದು ದೇವಿಯ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಗೌರವ ಪದವಾಗಿದೆ.
ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರದ ಕಥೆಯಿಲ್ಲ. ಅಹಂಕಾರ, ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲದ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶವೂ ಇದೆ. ದೇವಿಯ ಉಗ್ರರೂಪವು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ದಸರೆಯ ವೈಭವದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂಬುದು ದೇವೀ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ಕಥೆ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿಯಾಗಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಎರಡು ಕಥೆಗಳೇ ದೇವಿಯ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ದಸರೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ, (ಏಜೆನ್ಸೀಸ್).